www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kẹjọ: Lẹ́tà Káàkiri Ayé

Afárá fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ tó wà láàárín àwọn arábìnrin méjèèjì ni a kọ́ lórí àmì ìsokọ́ra tó ń wá, tó sì ń lọ ti kọ̀ǹpútà ìdílé kan. Ìbáraẹnisọ̀rọ̀ wọn di okùn ìgbàlà, ìjíròrò ìkọ̀kọ̀ kan tó ń ṣe àkọsílẹ̀ bí ayé àwọn méjèèjì ṣe ń yà sọ́tọ̀ díẹ̀díẹ̀.

Ní àwọn ọdún àkọ́kọ́, àwọn lẹ́tà Asha kúrú, ó rọrùn, ó sì kún fún ìdánìkanwà ọmọdé. Ó kọ̀wé nípa oòrùn ìgbà òtútù tó rẹwẹ́rẹ́wẹ́, adùn ẹja tó ṣàjèjì, àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó ń borí yàrá rẹ̀ tuntun. Àwọn lẹ́tà Deeqa, ní ìdáhùn, jẹ́ okùn ìgbàlà sí ilé. Ó kọ̀wé nípa òjò tó pẹ́, ìgbówólé eran ewúrẹ́, àti ìgbéyàwó ìbátan kan. Ó jẹ́ àkọsílẹ̀ pípé, ti ojoojúmọ́ nípa ìgbésí ayé tí Asha ti fi sílẹ̀, Asha sì máa ń kà wọ́n léraléra, ebi àwọn àlàyé wọ̀nyẹn sì ń pa á.

Bí Asha ṣe ń dàgbà di ọ̀dọ́, tí àwọn àríyànjiyàn nínú "ilé àríyànjiyàn" sì ń ṣe é, àkóónú àwọn lẹ́tà rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ síí yí padà. Wọn kì í ṣe àkíyèsí lásán mọ́; wọ́n kún fún àwọn èrò tuntun tó lágbára.

Mo kọ́ ọ̀rọ̀ kan lónìí, Deeqa: Ìjẹgàba ọkùnrin. Gunnar sọ pé òun ni ọ̀rọ̀ fún ayé kan níbi tí àwọn ọkùnrin ti ní gbogbo agbára. Kì í ṣe ìjàǹbá. Ètò ni. Àwọn ìyá-àgbà wa, àwọn ìyá wa, kì í ṣe ènìyàn ìkà. Wọ́n kàn ń tẹ̀lé àwọn òfin ètò tí wọ́n bí wọn sínú rẹ̀ ni.

Deeqa, nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ìgbésí ayé tirẹ̀, gba àwọn èrò wọ̀nyí bíi igi tí omi ń gbẹ. Àwọn ìdáhùn rẹ̀, tí a fi sínú àwọn ìròyìn ìdílé, bẹ̀rẹ̀ síí ní ìbéèrè tuntun.

Nígbà tí o bá ń sọ̀rọ̀ níbi oúnjẹ, ṣé àwọn ọkùnrin ń gbọ́? Ṣé wọ́n ń bá ọ jiyàn bíi pé ọkùnrin mìíràn ni ọ́?

Àwọn èrò Asha ń gbin irúgbìn ìwádìí nínú ọgbà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ Deeqa. Nínú àyè ìkọ̀kọ̀, tí a gbẹ́kẹ̀ lé yìí ni Asha, tó ti di ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún, tó sì ń bá ìdánimọ̀ ara rẹ̀ jà, ṣe jẹ́wọ́ ìṣọ̀tẹ̀ rẹ̀ tó kàn.

Mo ní nǹkan kan láti sọ fún ọ. N kò tíì sọ fún Mama nítorí pé kò ní yé e. Mo ti pinnu láti jáwọ́ nínú wíwọ hijabu nígbà tí n kò bá sí nílé. Ó dàbí... àìṣòótọ́ níbí. A kò ṣe ìdájọ́ àwọn obìnrin ní Iceland fún irun wọn. A ń ṣe ìdájọ́ wọn fún ọ̀rọ̀ àti ìṣe wọn. Mo fẹ́ kí wọ́n ṣe ìdájọ́ mi bẹ́ẹ̀ náà. Ó dàbí pé mo ti wọ ìbòjú, mo sì nílò láti bọ́ ọ láti mọ̀ bóyá ojú tèmi lágbára tó láti kojú ayé. Jọ̀wọ́ má bínú. Ìwọ ni ojú mi níbẹ̀. Jẹ́ kí èmi jẹ́ òmìnira rẹ níbí.

Deeqa ka lẹ́tà náà nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ọ̀sán, ìmọ̀lára àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́ ìbẹ̀rù pátápátá. Ó fojú inú wo irun Asha tí kò bò, tí ó fara hàn sí ìwò àwọn ọkùnrin àjèjì, ó sì ní ìmọ̀lára ìtìjú àti ìbẹ̀rù fún ọlá àbúrò rẹ̀. Irú ìhà tí Faduma ìbá ní nìyẹn, ìhà tí ìyá rẹ̀ ìbá ní.

Ṣùgbọ́n ó tún ka ìlà ìkẹyìn náà lẹ́ẹ̀kan sí i: Jẹ́ kí èmi jẹ́ òmìnira rẹ níbí.

Ó ronú nípa irun tirẹ̀, tí ó máa ń bò dáadáa nígbà gbogbo, ohùn rẹ̀, tí ó máa ń rẹlẹ̀ nígbà gbogbo. Ó ronú nípa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà tí wọ́n fi bò ó, tí wọ́n fi ìbòjú bò ó, tí wọ́n sì dè é. Ó wo àwọn ọ̀rọ̀ àbúrò rẹ̀, kò sì ní ìmọ̀lára ìtìjú, bí kò ṣe ìjowú tó bani lẹ́rù, tó ń dun ni, tó sì ń dá ni sílẹ̀. Ó pa lẹ́tà náà rẹ́ nínú ìtàn, ó sì mọ̀ pé èyí jẹ́ àṣírí tí òun yóò pamọ́.

Ìparí ẹ̀kọ́ gígùn Asha dé nígbà tí ó di ọmọ ọdún méjìdínlógún, ní ọdún àkọ́kọ́ rẹ̀ ní Yunifásítì Iceland, ó jókòó nínú yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ Gunnar nípa àbá ìjọba amúnisìn. Àkòrí náà ni "Àṣà àti Ẹ̀tọ́ Ọmọ Ènìyàn Gbogboogbò." Akẹ́kọ̀ọ́ Jámánì kan tó ní èrò rere ń sọ̀rọ̀ nípa FGM, ohùn rẹ̀ kún fún àánú tí kò jinlẹ̀. "A gbọ́dọ̀ lóye," ó sọ, "pé àwọn àṣà ìkà àtijọ́ wọ̀nyí ti jinlẹ̀..."

Nǹkan kan nínú Asha, tí a rọ nínú àríyànjiyàn ọdún mẹ́wàá lórí tábìlì oúnjẹ, tí ìrora ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ sì ti fún un, fọ́ nígbẹ̀yìn. Ó dìde.

"Kì í ṣe àtijọ́," ó sọ, ohùn rẹ̀ ń gbọ̀n ṣùgbọ́n ó ṣe kedere, ó sì pa gbogbo yàrá náà lẹ́nu mọ́. "Ẹ̀gbọ́n mi ń gbé pẹ̀lú àbájáde rẹ̀ báyìí. Ní òwúrọ̀ yìí." Ó mí kanlẹ̀. "Ẹ sì pè é ní ìkà. Ṣùgbọ́n ẹ kò lóye ọgbọ́n inú rẹ̀. Àwọn obìnrin tó di àwọn ọmọbìnrin náà mọ́lẹ̀, àwọn ìyá tó ṣètò rẹ̀... wọ́n ṣe é nítorí pé wọ́n bẹ̀rù. Wọ́n ṣe é nítorí pé wọ́n gbàgbọ́ pé òun ni ọ̀nà kan ṣoṣo láti dáàbò bo àwọn ọmọbìnrin wọn. Wọ́n rò pé wọ́n ń ṣe é nítorí ìfẹ́."

Ó jókòó, ọkàn rẹ̀ ń lù kìkì. Gunnar wò ó láti iwájú yàrá náà, ìgbéraga ńlá kan sì wà ní ojú rẹ̀.

Ní alẹ́ yẹn, Asha kọ lẹ́tà tó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìgbésí ayé rẹ̀.

Deeqa,
Lónìí, mo lo ohùn mi. Kì í ṣe nínú lẹ́tà wa nìkan, bí kò ṣe sókè, níwájú àwọn àjèjì. Mo lo àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n fún mi níbí láti sọ díẹ̀ nínú òtítọ́ rẹ. Mo sọ fún wọn nípa ìfẹ́ tó di abẹ mú. Ó jẹ́ ohun tó bani lẹ́rù jùlọ tí mo ti ṣe rí. Ó sì dàbí ìbẹ̀rẹ̀.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹjọ: Afárá Ìkọ̀kọ̀ sí Ohùn Gbogboogbò

Apá 8.1: Afárá Ìkọ̀kọ̀ sí Ohùn Gbogboogbò

Orí yìí ṣe àkọsílẹ̀ ìyípadà gígùn Asha, tí ìdásílẹ̀ àyè ìkọ̀kọ̀, tó ní ààbò, tí ó wá yọrí sí ìṣọ̀tẹ̀ gbogboogbò tó lágbára, ti fún un. Ìbáraẹnisọ̀rọ̀ àwọn arábìnrin náà kì í ṣe ìbánisọ̀rọ̀ lásán; ó jẹ́ iṣẹ́ pàtàkì ti abo.

Afárá Ìkọ̀kọ̀: Àwọn lẹ́tà náà jẹ́ "ìtàn àtakò" tí a ń gbóhùn rẹ̀ sáfẹ́fẹ́ láti ayé mìíràn. Wọ́n jẹ́ ìkọlù tààrà sí àwọn òtítọ́ kan ṣoṣo ti ayé Deeqa, wọ́n sì ń pèsè àwọn ìlànà mìíràn tó ń dá ni sílẹ̀:

• Pé iye obìnrin kò so mọ́ ìṣeéṣe ìgbéyàwó rẹ̀.

• Pé a lè fún ọpọlọ obìnrin ní iye bíi ti ọkùnrin.

• Pé ara obìnrin lè jẹ́ orísun òmìnira, kì í ṣe ibi ìdarí àti ìtìjú.

Àwọn ìbéèrè Deeqa tó fi ẹ̀mí ìbẹ̀rù béèrè nínú ìdáhùn rẹ̀ fi àwọn sísan àkọ́kọ́ hàn nínú ògiri ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀. Afárá ìkọ̀kọ̀ yìí jẹ́ ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tó ṣe pàtàkì, tó jẹ́ kí a lè pin àwọn èrò ìṣọ̀tẹ̀, kí a sì yẹ̀ wọ́n wò ní àyè tí kò sí àbojútó àwọn ọkùnrin.

Òṣèlú Hijabu: Ìpinnu Asha láti bọ́ hijabu rẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ ìdánimọ̀ ara ẹni tó lágbára nínú àyè ààbò yìí. Nínú ìrìn-àjò rẹ̀, ó dúró fún kíkọ̀ tí ó jinlẹ̀ sí ìfipámú. Lẹ́yìn tí ó ti sá kúrò nínú ètò kan níbi tí a óò ti yí ara rẹ̀ padà láìsí ìyọ̀ǹda rẹ̀, ó wá kọ ètò kan níbi tí a gbọ́dọ̀ ti bo ara rẹ̀ láìsí ìyọ̀ǹda rẹ̀. Ó jẹ́ ìkéde ìgbòmìnira ara àti kíkọ̀ láti ṣe àṣà kan tó dàbí àìṣòótọ́ nínú ayé rẹ̀ tuntun. Ìpinnu Deeqa láti pa àṣírí yìí mọ́ jẹ́ iṣẹ́ ìṣọ̀tẹ̀ tirẹ̀ tó dákẹ́—ó ń dáàbò bo afárá náà, ó sì ń fara mọ́ òmìnira àbúrò rẹ̀.

Ohùn Gbogboogbò: Ìbúgbàù Asha nínú yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ yunifásítì jẹ́ ìparí tó lágbára ti ẹ̀kọ́ ìkọ̀kọ̀ gígùn yìí. Ó jẹ́ àkókò tí ó mú àwọn èrò tí a rọ ní ìkọ̀kọ̀, tí ó sì lò wọ́n bíi ohun ìjà gbogboogbò. Ìdásí rẹ̀ fi àwọn èké méjì tó ṣe pàtàkì hàn nínú ọ̀rọ̀ ìjíròrò àwọn ará ìwọ̀-oòrùn tó ní èrò rere:

• Èké "Àtijọ́": Nípa pípè FGM ní "àtijọ́," àwọn alákíyèsí sọ ọ́ di ohun ìgbàanì, wọ́n sì ṣẹ̀dá àyè tó dùn. Àtúnṣe Asha—"Ó ń ṣẹlẹ̀ báyìí"—jẹ́ iṣẹ́ ìṣọ̀tẹ̀ tó mú ọ̀rọ̀ náà padà sí àkókò yìí.

• Èké "Ìkà": Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìkà ni àbájáde rẹ̀, ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀ lè dènà òye jíjinlẹ̀ sí ọgbọ́n inú ètò náà. Ọ̀rọ̀ Asha tó lágbára jùlọ—"Wọ́n rò pé wọ́n ń ṣe é nítorí ìfẹ́"—kò gba iṣẹ́ náà sílẹ̀, ṣùgbọ́n ó fipá mú olùgbọ́ láti bá òtítọ́ tó bani lẹ́rù jù jà: pé ìwà ìkà ńlá ni àwọn ènìyàn lásán tó dá lójú pé wọ́n tọ̀nà máa ń ṣe.

Lẹ́tà rẹ̀ sí Deeqa, "Lónìí, mo lo ohùn mi," jẹ́ ìkéde ìdánimọ̀ tuntun. Ó jẹ́ àmì ìṣọ̀kan tó já sí rere ti ìmọ̀ ìkọ̀kọ̀, ti ìbánikẹ́dùn rẹ̀ (láti ọ̀dọ̀ Deeqa) àti ìmọ̀ gbogboogbò, ti òye rẹ̀ (láti Iceland). Afárá ìkọ̀kọ̀ náà ti wá yọrí sí ìtàgé gbogboogbò, Asha sì ti múra tán láti gba ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí "idà" tí ó ṣèlérí láti jẹ́.