www-somalia.com

Ìtàn: Orí Keje: Yàrá Ìkẹ́kọ̀ọ́ àti Àgò

Ayé àwọn arábìnrin méjèèjì ni a wá fi àwọn yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ wọn mọ̀.

Yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ Asha jẹ́ pápá ogun àwọn èrò. Gunnar kò ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́; ó máa ń paná ni. Yóò máa rìn yíká yàrá náà, ó dàbí beari nínú aṣọ òtútù onírun, yóò máa wa ihò nínú àwọn èrò àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ tó rọrùn. Ní ọ̀sẹ̀ yìí, àkòrí náà ni nípa ìbáṣepọ̀ àṣà, èrò náà pé àṣà kan kò le ṣe ìdájọ́ àṣà mìíràn lọ́nà tó tọ́.

"Èrò tó dára, tó sì ní ìtẹ̀síwájú," Gunnar bẹ̀rẹ̀, ojú rẹ̀ dán pẹ̀lú ewu. "Ó wá látinú ìfẹ́ rere láti yẹra fún ìgbéraga ìjọba amúnisìn. Ó dára gan-an. Ṣùgbọ́n níbo ló ti parí?" Ó na ìka rẹ̀ sí akẹ́kọ̀ọ́ Jámánì láti ìpàdé tó kọjá. "Ìwọ. Ìran bàbá-àgbà rẹ. Wọ́n ní 'àṣà' ìpakúpa-run. Ṣé a kò ní ṣe ìdájọ́ ìyẹn? Ṣé a óò sọ pé, 'Háà, ọ̀nà tiwọn nìyẹn'?"

Ojú akẹ́kọ̀ọ́ náà pọ́n. "Rárá o. Ìyẹn yàtọ̀. Ìyẹn tako àwọn ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn pàtàkì."

"Háà!" Gunnar sọ pẹ̀lú ariwo, ó fi ọwọ́ lu tábìlì kan, gbogbo ènìyàn sì jáfáfá. "Nítorí náà, ààlà wà. Ta ni ó sì fa á? Ṣé ẹ̀tọ́ láti bọ́ lọ́wọ́ ìdálóró ti àwọn ará Yúróòpù nìkan ni? Ṣé ara ọmọbìnrin kékeré kan ní Sómálíà kò yẹ fún ẹ̀tọ́ pàtàkì yẹn ju ara ènìyàn kan ní Berlin lọ?" Ó dánu dúró, ó wo gbogbo yàrá náà. "Láti rí ìdálóró, kí a sì pè é ní 'àṣà' ni ibi ìsádi ìkẹyìn ti ọlẹ́ ẹ̀dá. Iṣẹ́ yín gẹ́gẹ́ bí onírònú kì í ṣe láti jẹ́ oníwà rere. Iṣẹ́ yín ni láti wá ààlà náà, kí ẹ sì gbèjà rẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀mí yín bí ó bá pọn dandan."

Asha ń gbọ́, iná kan sì ń jó nínú àyà rẹ̀. Ó ń fún un ní àwọn ọ̀rọ̀. Ó ń fún un ní àwọn ohun ìjà.

Yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ Deeqa kò ní ìwé. Yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ni ilé ìdáná, àgbàlá, àyè tó yí ibi ìdáná ká. Àwọn olùkọ́ rẹ̀ ni ìyá ọkọ rẹ̀, obìnrin kan tó le, tó sì ń ṣọ́ra, orúkọ rẹ̀ ni Faduma, àti àwọn ìyá àti àwọn obìnrin àgbàlagbà tó máa ń wọlé, tó sì máa ń jáde nínú ilé náà. Àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ kì í ṣe nínú ìrònú jinlẹ̀, bí kò ṣe nínú ọgbọ́n dídi ẹni tí a kò rí.

"Ohùn ìyàwó rere kì í ga ju ti ọkọ rẹ̀ lọ," Faduma sọ ní ọ̀sán kan, ó ń wo Deeqa tó ń lọ èròjà. "Nígbà tí ó bá ń bá àwọn ọkùnrin mìíràn sọ̀rọ̀, òjìji ni ọ́. Wàá gbé tíì wá, wàá sì pòórá. Àwọn èrò rẹ wà fún ilé ìdáná, pẹ̀lú wa."

Àwọn ẹ̀kọ́ náà kò dáwọ́ dúró, a ń kọ́ ọ nípasẹ̀ àwọn àtúnṣe pẹ̀lẹ́ àti òwe tó ti pẹ́ bí eruku.

"Ìbínú ọkọ jẹ́ iná tí ìyàwó gbọ́dọ̀ kọ́ láti pa, kì í ṣe láti fi afẹ́fẹ́ ọ̀rọ̀ tirẹ̀ fẹ́ ẹ."

"Ẹwà obìnrin wà nínú ìwà ìtìjú rẹ̀. Agbára obìnrin wà nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ rẹ̀."

"Má ṣe fi àwọn ìrora kéékèèké rẹ da ọkọ rẹ láàmú. Àwọn ẹrù rẹ̀ pọ̀ jù. Iṣẹ́ rẹ ni láti jẹ́ ìtura rẹ̀, ibi rírọ̀ rẹ̀ láti sinmi."

Ẹ̀kọ́ kọ̀ọ̀kan jẹ́ ọ̀pá tí wọ́n ń rọ. Deeqa, akẹ́kọ̀ọ́ onígbọràn, kọ́ láti rẹ ojú rẹ̀ sílẹ̀, láti rìn jẹ́ẹ́, láti mọ ohun tí wọ́n nílò kí wọ́n tó sọ ọ́, láti gbé àwọn ìbànújẹ́ àti ìrora rẹ̀ mì bí ẹni pé oògùn kíkorò tí ó gbọ́dọ̀ mu ni. Ó ń kọ́ ètò ìgbékalẹ̀ àgò tirẹ̀, kì í ṣe bí a ṣe lè sá kúrò nínú rẹ̀, bí kò ṣe bí a ṣe lè ṣe é lọ́ṣọ̀ọ́, bí a ṣe lè sọ ọ́ di ilé. Wọ́n yìn ín fún bí ó ṣe yára kọ́ nǹkan, fún ìwà pẹ̀lẹ́ rẹ̀. Ó ń di, díẹ̀díẹ̀, ìyàwó pípé. Ó ń di iwin nínú ìgbésí ayé tirẹ̀.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Keje: Iṣẹ́ Tí Ẹ̀kọ́ Ń Ṣe

Apá 7.1: Ẹ̀kọ́ Gẹ́gẹ́ Bí Ìdásílẹ̀ Lódì sí Ẹ̀kọ́ Gẹ́gẹ́ Bí Ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́

Àwọn yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ Asha àti Deeqa tí ó jọra fi àwọn ète méjì pàtàkì, tí ó lòdì síra, ti ẹ̀kọ́ hàn. Ọ̀kan jẹ́ ohun èlò ìdásílẹ̀; èkejì jẹ́ ohun èlò ìdarí àwùjọ.

Yàrá Ìkẹ́kọ̀ọ́ Asha: Ẹ̀kọ́ Gẹ́gẹ́ Bí Ìdásílẹ̀. Irú ẹ̀kọ́ tí Gunnar ń ṣe jẹ́ ti Socrates. Ète rẹ̀ kì í ṣe láti tan àwọn òtítọ́ kan kálẹ̀, bí kò ṣe láti fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn ohun èlò ìrònú láti tú àwọn àríyànjiyàn ká, láti tako àwọn aláṣẹ, àti láti dé ìparí èrò tiwọn. Àwọn àbùdá pàtàkì ti àpẹẹrẹ yìí ni:

• Ó fún ìrònú jinlẹ̀ ní ààyè ju ìrántí lásán lọ.

• Ó kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ bí wọ́n ṣe lè ronú, kì í ṣe ohun tí wọ́n lè ronú.

• Ó jẹ́ ìdènà fún àwọn ètò agbára tó ti wà. Àwọn ènìyàn tó lè ronú jinlẹ̀ kò ní gba àìṣòdodo gbọ́ ní orúkọ "àṣà" tàbí "bí nǹkan ṣe rí."

Irú ẹ̀kọ́ yìí jẹ́ ìhalẹ̀mọ́ni tààrà sí ètò ìjẹgàba ọkùnrin. A ṣe é láti ṣẹ̀dá àwọn ènìyàn tó lè mọ àgò kan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a fi hàn bí ibi ìsádi. Ẹ̀kọ́ Gunnar kì í ṣe nípa FGM nìkan; ó jẹ́ ẹ̀kọ́ gbogboogbò nípa mímọ àti gbígbèjà ààlà láàárín àṣà àti ìlòkulò ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn. Ó ń hámọ́ra fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ pẹ̀lú ohun ìjà òye.

Yàrá Ìkẹ́kọ̀ọ́ Deeqa: Ẹ̀kọ́ Gẹ́gẹ́ Bí Ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́. "Ẹ̀kọ́" tí Deeqa ń gbà lọ́wọ́ ìyá ọkọ rẹ̀ jẹ́ òdìkejì gan-an. Ète rẹ̀ kan ṣoṣo ni láti fún ètò àwùjọ tó wà nílẹ̀ ní okun àti ipò rẹ̀ tó wà nísàlẹ̀ nínú rẹ̀. Àwọn àbùdá pàtàkì ti àpẹẹrẹ yìí ni:

• Ó fún ìgbọràn ní ààyè ju ìrònú jinlẹ̀ lọ.

• Ó kọ́ni ní ohun tí a lè ronú (àti ohun tí a kò lè sọ).

• Ó ṣe pàtàkì fún pípamọ́ ètò agbára tí kò tọ́.

Ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ yìí jẹ́ apá kan ti èrò inú ti FGM. Ìkọlà ara ni a ṣe láti darí ara àti ìbálòpọ̀ obìnrin. Ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ àwùjọ tí Deeqa ń gbà ni a ṣe láti darí ọpọlọ rẹ̀ àti ohùn rẹ̀. Àwọn ẹ̀kọ́ tí ó kọ́—láti dákẹ́, láti jẹ́ onírẹlẹ̀, láti pa àwọn àìní tirẹ̀ rẹ́—ni ètò kọ̀ǹpútà tí a fẹ́ kí ó máa ṣiṣẹ́ lórí ara rẹ̀ tí a ti kọlà. Àwọn méjèèjì jẹ́ apá kan ti ètò ìdarí kan ṣoṣo.

Obìnrin tí a ti kọlà nípa ti ara ṣùgbọ́n tí a kò tíì kọ́ ní ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ ṣì jẹ́ ìhalẹ̀mọ́ni sí ètò náà. Obìnrin tí ara rẹ̀ pé ṣùgbọ́n tí a ti kọ́ ní ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ lè gbé e dúró. Kí ètò ìjẹgàba ọkùnrin lè ṣiṣẹ́ dáadáa, ó nílò abẹ ara àti àgò inú. Asha ti sá kúrò nínú àwọn méjèèjì. Deeqa sì wà nínú ìdèkùn àwọn méjèèjì.