www-somalia.com

Apá Kejì: Dída Àwọn Ayé

Ìtàn: Orí Kẹrin: Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ Ènìyàn Rere

Ahmed jẹ́ ènìyàn rere. Gbogbo àwùjọ ló sọ bẹ́ẹ̀. Ó jẹ́ onígbàgbọ́, akíkanjú lẹ́nu iṣẹ́, ó sì bọ̀wọ̀ fún àwọn àgbà. Ní ọjọ́ ìgbéyàwó rẹ̀, ó ní ìmọ̀lára ìgbéraga tó jinlẹ̀, tó sì ládùn. Ó ti mú ojúṣe rẹ̀ sí ìdílé rẹ̀ ṣẹ, àti pé, nínú Deeqa, wọ́n ti fún un ní ìyàwó kan tó lẹ́wà, tó sì ní ìwà ìtìjú. Ó rí bí ó ṣe ń rìn, bí ẹwà rẹ̀ ṣe dàbí orin aládùn, bí ojú rẹ̀ ṣe wà nísàlẹ̀, tó jẹ́ ẹ̀rí ìwà rere rẹ̀. Ó ka ara rẹ̀ sí ẹni oríire. Ó rí ara rẹ̀ bí ọkùnrin.

Àwọn ayẹyẹ náà kò ṣe kedere, wọ́n kún fún ìlù, àsè, àti ìkíni àtọkànwá láti ọ̀dọ̀ àwọn ọkùnrin mìíràn tí wọ́n ń lù ú ní èjìká. Ṣùgbọ́n bí ilẹ̀ ṣe ń ṣú, tí àwùjọ sì ń tú ká, ìbẹ̀rù bẹ̀rẹ̀ sí í kó o. Wọ́n mú un lọ sí yàrá tí wọ́n pèsè sílẹ̀ fún wọn, afẹ́fẹ́ inú yàrá náà kún fún òórùn tùràrí àti uunsi.

Deeqa ti wà níbẹ̀, ó jókòó sí etí bẹ́ẹ̀dì. Nínú ìmọ́lẹ̀ fìtílà tó rẹ́wẹ́rẹ́wẹ́, ó kéré, ó sì fẹ́lẹ́ jọjọ. Wọ́n ti bọ́ àwọn aṣọ ọ̀ṣọ́ rẹ̀, wọ́n sì wọ̀ ọ́ ní aṣọ funfun kan tó rọrùn, ìgbéraga tí ó ti ní láti òwúrọ̀ sì yí padà sí nǹkan mìíràn, nǹkan tí kò le sọ lórúkọ. Ó jẹ́ àdàpọ̀ ojúṣe àti àníyàn àjèjì kan.

Òun ni ọkọ rẹ̀. Ó mọ ohun tí wọ́n retí lọ́dọ̀ rẹ̀. Ó mọ̀ pé wọ́n ti "pèsè" rẹ̀ sílẹ̀ fún òun ní ìbámu pẹ̀lú àṣà, èyí tó jẹ́ orísun ọlá ní gbangba, ṣùgbọ́n nínú yàrá tó dákẹ́, tó jẹ́ ti ìkọ̀kọ̀, ó di orísun àwòfi ìtìjú. Wọ́n sọ fún un pé alẹ́ yìí jẹ́ nípa mímú iṣẹ́ ṣẹ, nípa gbígba ìyàwó rẹ̀.

Ṣùgbọ́n nígbà tí ó sún mọ́ ọn, ó rí bí ọwọ́ rẹ̀ ṣe ń gbọ̀n. Nígbà tí ó fọwọ́ kan èjìká rẹ̀, ó mọ̀ pé ó jáfáfá, ìgbìrìyàǹjú kékeré kan tí ó lè ti rò pé ó jẹ́ èrò lásán. Ó rí ìbẹ̀rù nínú ojú rẹ̀ kí ó tó yára bo ó lójú lẹ́ẹ̀kan sí i. Èyí kì í ṣe ìyàwó onítara, olólùfẹ́ ti inú ìtàn àti orin. Èyí jẹ́ ọmọbìnrin kan tó bẹ̀rù, tó ń retí ìṣòro.

Iṣẹ́ náà fúnra rẹ̀ kò lọ déédéé, ó sì ní ìrora. Omijé rẹ̀ tó dákẹ́ jẹ́ orísun ìtìjú ńlá fún un, ìtìjú tí ó yára fi ètò ojúṣe bò. Èyí jẹ́ ìrora tó pọn dandan, ìṣẹ̀lẹ̀ ẹlẹ́ẹ̀kan ṣoṣo láti "ṣí ọ̀nà," gẹ́gẹ́ bí àwọn àgbàlagbà ṣe sọ. Ó parí iṣẹ́ rẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀lára ìparí, kì í ṣe ti ìgbádùn.

Nígbà tí wọ́n dùbúlẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn nínú òkùnkùn lẹ́yìn náà, tó ń gbọ́ ẹkún rẹ̀ tó fara sin, Ahmed ní ìmọ̀lára àìtọ́ jíjinlẹ̀. Ó ṣàánú rẹ̀, ìmọ̀lára kan tó mú, tó sì ń da láàmú tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi yára gbà pé kò bójú mu fún ọkùnrin. A retí pé kí ọkùnrin ní ìmọ̀lára ìṣẹ́gun, kì í ṣe ìrora inú òfo yìí.

Ó yí kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, ó kọjú sí ògiri. Ó nílò láti fi ìmọ̀lára náà sínú àpótí, láti tì í pa. Ènìyàn rere ni. Kò ṣe ohun búburú kankan. Ó kàn ṣe ohun tí wọ́n retí lọ́dọ̀ rẹ̀.

Báyìí ni nǹkan ṣe rí, ó sọ fún ara rẹ̀, èrò náà dàbí aṣọ ìbora tó mọ̀, tó sì ń tù ú nínú. Ọ̀nà àwọn baba ńlá wa nìyí.

Ó tún àwọn ọ̀rọ̀ náà sọ fún ara rẹ̀ títí wọ́n fi di ògiri, tó nípọn, tó sì dúró ṣinṣin, láàárín òun àti ohùn ẹkún ìyàwó rẹ̀ tuntun. Ó tún wọn sọ títí ó fi lè gbà wọ́n gbọ́. Ó tún wọn sọ títí ó fi lè sùn. Ó jẹ́ iṣẹ́ àkọ́kọ́ nínú ìgbéyàwó gígùn kan tí a kọ́ lórí ìpìlẹ̀ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ènìyàn rere.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹrin: Èrò Inú Aṣebi

Apá 4.1: Ìwà Pálapàla ti Ìṣe Alábàápín: Ìtàn Àròsọ ti Ènìyàn Èṣù

Ìdènà tó tóbi jùlọ láti fòpin sí ìwà ìkà tó wà nínú ètò bíi FGM ni ìfẹ́ wa láti fojú inú wo àwọn aṣebi rẹ̀ bíi ènìyàn èṣù. A fẹ́ gbàgbọ́ pé àwọn ọkùnrin tó ń béèrè fún un àti àwọn obìnrin tó ń ṣe é jẹ́ ènìyàn ìkà, tí wọ́n ní ìdùnnú nínú ìrora ẹlòmíràn. Ṣùgbọ́n òtítọ́ tó bani lẹ́rù, gẹ́gẹ́ bí a ṣe rí i nínú Ahmed, jẹ́ èyí tó wọ́pọ̀, nítorí náà ó léwu jù. Ètò náà kì í ṣe àwọn ènìyàn èṣù ló gbé e dúró. "Àwọn ọkùnrin rere" ni wọ́n gbé e dúró.

Ìṣe alábàápín Ahmed kò wá látinú ìwà ìkà, ṣùgbọ́n látinú àìmọ̀kan jíjinlẹ̀ àti àmọ̀ọ́mọ̀. Èrò inú rẹ̀ ní alẹ́ ìgbéyàwó rẹ̀ jẹ́ àpẹẹrẹ tó dára jùlọ nípa èrò inú ìtẹ̀síwájú ìwà ìkà. Ó ní ìrírí ìbánikẹ́dùn gidi—ó mọ ìrora ìyàwó rẹ̀, ó sì ní ìmọ̀lára "àìtọ́." Èyí ni àkókò yíyàn rẹ̀. Ó lè tẹra mọ́ ìmọ̀lára yẹn, béèrè àwọn ìbéèrè, kí ó sì tako ìpìlẹ̀ àwọn ìgbàgbọ́ rẹ̀. Dípò bẹ́ẹ̀, ó yan ọ̀nà tó rọrùn jùlọ. Ó tún ìmọ̀lára ìbánikẹ́dùn rẹ̀ pè ní àìlera "àìjẹ́ ọkùnrin", ó sì wá ibi ìsádi nínú ọ̀rọ̀ àsọyé tó pa èrò run: "Báyìí ni nǹkan ṣe rí."

Èyí ni ìwà pálapàla ti ìṣe alábàápín. Ó jẹ́ iṣẹ́ àmọ̀ọ́mọ̀ pípa ìwádìí ìwà rere ara ẹni tì láti lè wà ní ìrọ̀rùn nínú ètò tó ti bàjẹ́.

Ìdáàbòbò ara ẹni yìí kì í ṣe ti Ahmed nìkan; ó jẹ́ ìhùwàsí àwọn tó ní àǹfààní nínú ètò ìnilára èyíkéyìí.

• Kò nílò ìwà ìkà kankan, bí kò ṣe ìtẹ́wọ́gbà lásán. Ahmed kò nílò láti kórìíra Deeqa láti kópa nínú ìjìyà rẹ̀. Ó kàn nílò láti fún ìrọ̀rùn àti ipò rẹ̀ nínú àwùjọ ní iye ju ìlera rẹ̀ lọ.

• Ó fi àṣà we ìwà rere. Àwọn ọ̀rọ̀ náà "ọ̀nà àwọn baba ńlá wa" ni wọ́n lò dípò ìrònú oníwà rere. Ó jẹ́ kí Ahmed bọ́ lọ́wọ́ ojúṣe ara ẹni fún àwọn iṣẹ́ rẹ̀. Kì í ṣe yíyàn ló ń ṣe; ó kàn ń tẹ̀lé ìwé àfọwọ́kọ kan ni.

• Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ di ohun ìjà tó lágbára. Ìpinnu Ahmed láti yí padà kúrò, kí ó sì fojú fo ẹkún ìyàwó rẹ̀ kì í ṣe iṣẹ́ tí kò nípa. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ rẹ̀ jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà rẹ̀. Ó fìdí ètò náà múlẹ̀. Ó sọ fún Deeqa pé ìrora rẹ̀ kò ṣe pàtàkì, pé kò ní ìwọ̀n níwájú ojúṣe òun àti àwọn ìbéèrè àṣà.

Ahmed jẹ́ ọmọ ìlú pípé ti ìjọba ìjẹgàba ọkùnrin. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ rẹ̀, tí a sọ di ọ̀pọ̀lọpọ̀, ni ilé tí a kò rí tí ó gbé ògiri túbú náà dúró. Ìjàkadì lòdì sí FGM nítorí náà kì í ṣe ìjàkadì lòdì sí ìlànà nìkan; ó jẹ́ ìjàkadì lòdì sí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó dùn, tó rọrùn, tó sì lájálù yìí. Ó jẹ́ ìjàkadì láti fipá mú àwọn ọkùnrin rere láti dojú kọ òtítọ́ náà pé àìṣiṣẹ́ wọn fúnra rẹ̀ jẹ́ ìwà ipá.