www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kẹta: Ìrádà Nínú Òkùnkùn

Alẹ́ ìkẹyìn náà kún fún ooru àti ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Òṣùpá kéré jọjọ, agbolé náà sì dàbí àwòrán ilẹ̀ tó ṣókùnkùn, tó sì ní òjìji tó jinlẹ̀. Deeqa, tó ti di ọmọ ọdún mẹ́tàlá, àti Asha, ọmọ ọdún méjìlá, dùbúlẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn lórí ẹní wọn, ìtura tí wọ́n máa ń ní nígbà tí wọ́n bá wà pa pọ̀ ti di èyí tó kún fún òtítọ́ tó bani lẹ́rù ti ìyàsọ́tọ̀ tí ó ń bọ̀.

“Deeqa?” Ohùn Asha kéré, ó sì fún pọ̀, ó fẹ́rẹ̀ má jáde nínú òkùnkùn biribiri náà. “Ṣé o ò sùn?”

“N kò sùn,” Deeqa dáhùn ní kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́.

“Ṣé ó máa ń tutù ní gbogbo ìgbà?” Asha béèrè, pẹ̀lú ìbẹ̀rù ọmọdé. “Mama sọ pé yìnyín rí bíi inú firisa.”

Deeqa rẹ́rìn-ín músẹ́ díẹ̀ nínú òkùnkùn. “Wàá wọ aṣọ ìgbóná. Wàá sì kọ̀wé sí mi, wàá sọ fún mi bóyá ó rọ̀ bí wọ́n ṣe sọ.”

“N óò ṣe bẹ́ẹ̀,” Asha ṣèlérí, ohùn rẹ̀ kéré. “Ṣùgbọ́n... ṣé n kò ní dá wà?”

Deeqa na ọwọ́, ó sì di ọwọ́ àbúrò rẹ̀ mú, ó fi ìka rẹ̀ sínú ti Asha. “Wàá ní ọ̀rẹ́ tuntun. Ìwọ ni wàá gbọ́n jù ní ilé-ìwé. Gbogbo ènìyàn ni yóò fẹ́ jẹ́ ọ̀rẹ́ rẹ.” Ó fún ọwọ́ àbúrò rẹ̀. “Wàá sì máa kọ̀wé sí mi lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀. Ìwọ yóò jẹ́ ojú mi, èmi yóò sì jẹ́ ilé rẹ. O kò ní dá wà láé.”

Wọ́n dákẹ́ fún ìṣẹ́jú díẹ̀, ìlérí náà sì tù wọ́n nínú. Ṣùgbọ́n ọ̀ràn mìíràn, tó ṣókùnkùn jù, wà láàárín wọn, òjìji tí kò sọ jáde tí ó ti wà níbẹ̀ láti ọjọ́ tí wọ́n ti kéde yíyan Asha. Asha ni ó sọ ọ̀rọ̀ náà jáde nígbẹ̀yìn.

“Deeqa...” ó bẹ̀rẹ̀, ohùn rẹ̀ kéré jọjọ tí ó fẹ́rẹ̀ má jáde. “...ṣé ó ṣì ń dun ni?”

Ìbéèrè náà kì í ṣe ohun àfòyemọ̀. Kì í ṣe nípa àṣà tàbí ìbílẹ̀. Ìbéèrè rọrùn, tó ń bani nínú jẹ́ láti ọ̀dọ̀ ọmọdé kan tó rántí igbe ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ni.

Ìtìjú tó tutù bò Deeqa. Ó rí i lára, ó sì gbọ̀n rìrì. Òfin àkọ́kọ́ tí ó kọ́ lẹ́yìn ìkọlà náà nìyí: a kò gbọ́dọ̀ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Sísọ nípa ìrora náà jẹ́ gbígba ìtìjú. Ó fa ọwọ́ rẹ̀ kúrò lọ́wọ́ Asha.

“Ó ti parí,” ó sọ, ohùn rẹ̀ kò sí ẹ̀mí, ó dàbí ògiri ìsẹ́dá tí wọ́n kọ́ ọ. “A kò sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Kò kàn ọ́.”

Òtútù inú ohùn rẹ̀ dàbí nǹkan gidi, Asha sì jáfáfá nínú òkùnkùn, ìgbì ìdánìkanwà mìíràn sì bò ó. Ó ti kọjá ààlà.

Ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà, ògiri tí Deeqa ti fi ìṣọ́ra kọ́ wó lulẹ̀. Igbe kékeré kan jáde lára rẹ̀. Ó yára yí padà kúrò lọ́dọ̀ Asha, ṣùgbọ́n ó ti pẹ́ jù. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà ti wá kún fún ohùn ẹkún rẹ̀ tó fara sin.

Lẹ́yìn ìgbà pípẹ́, ó tún sọ̀rọ̀, ohùn rẹ̀ kún fún omijé, kì í ṣe sí Asha, bí kò ṣe sí òkùnkùn fúnra rẹ̀. “Ọ̀nà rẹ ti gbòòrò nísinsìnyí, Asha,” ó sọ ní kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́, àwọn ọ̀rọ̀ náà kún fún òye àgbàlagbà tó bani nínú jẹ́. “Wọ́n ń rán ọ lọ láti rí ayé. Ọ̀nà tèmi... óóó, ó kéré. Ilé ọkọ ni yóò jẹ́. Agbolé yìí ni yóò jẹ́, tàbí irú rẹ̀. Wọ́n ti pinnu rẹ̀ tẹ́lẹ̀.”

Ó yí padà, ó sì na ọwọ́ sí ọwọ́ àbúrò rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i, ìgbámú rẹ̀ sì ti di líle, tó kún fún àìnírètí.

“Nítorí náà, o gbọ́dọ̀ ṣèlérí fún mi,” ó sọ, ohùn kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́ rẹ̀ sì le. “Nígbà tí o bá dé bẹ̀... kọ́ gbogbo nǹkan. Kọ́ gbogbo àwọn nǹkan tí èmi kò ní lè kọ́. Ka gbogbo àwọn ìwé. Rí gbogbo àwọn òkè. Ṣe é fún ara rẹ, ṣùgbọ́n... ṣe é fún èmi náà. Ṣèlérí fún mi.”

“Mo ṣèlérí,” Asha sọ ní kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́, omijé ń ṣàn lójú òun náà.

Ìbúra tí a ṣe nínú òkùnkùn ni, àdéhùn mímọ́. Asha kì í ṣe pé ó kàn ń lọ sí ilé-ìwé tuntun ni. Ó ti wá ń ru àwọn ìrètí àti ọjọ́ ọ̀la tí ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ti sọnù pẹ̀lú rẹ̀.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹta: Òṣèlú Ara

Apá 3.1: Ara Gẹ́gẹ́ Bí Ìwé Òṣèlú

Nígbà tí wọ́n dùbúlẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn nínú òkùnkùn, ara Deeqa ọmọ ọdún mẹ́tàlá àti ti Asha ọmọ ọdún méjìlá kì í ṣe ti àwọn arábìnrin méjì lásán. Wọ́n jẹ́ ìwé òṣèlú méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ń sọ ìtàn ọ̀tọ̀ nípa agbára, àwùjọ, àti ìjọba.

Ara Deeqa jẹ́ Ìwé Ìtẹríba. Ní ọmọ ọdún mẹ́tàlá, ìtàn rẹ̀ ti di ṣíṣe àtúnṣe ní ìkà. Àwọn àpá rẹ̀ jẹ́ èdìdì ìtẹ́wọ́gbà ìjọba, ìfihàn ti ara ti ìtẹríba rẹ̀ sí ètò ìjẹgàba ọkùnrin. Àṣà rẹ̀ ti tún ara rẹ̀ kọ láti sọ ìtàn ìwà mímọ́, ìtẹríba, àti ìdarí. Ó jẹ́ ìwé gbogboogbò tí ó sọ pé ó yẹ fún ipa tí wọ́n yàn fún un. Nígbà tí ó sọ pé, "Ọ̀nà mi kéré... Wọ́n ti pinnu rẹ̀ tẹ́lẹ̀," ó ń ka ìwé ìjọba tí wọ́n ti kọ sára ẹran ara rẹ̀. Ara rẹ̀ jẹ́ ẹ̀rí sí àwùjọ kan níbi tí iye obìnrin kò ti dá lórí pípé rẹ̀, bí kò ṣe lórí àwọn apá rẹ̀ tí wọ́n ti fi rúbọ fún "ọlá" àwùjọ.

Ara Asha jẹ́ Ìwé Ìṣọ̀tẹ̀. Ní ọmọ ọdún méjìlá, pípé ara rẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ ìṣọ̀tẹ̀ jíjinlẹ̀, yálà wọ́n mọ̀ọ́mọ̀ ṣe é tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Nínú àyíká àwùjọ rẹ̀, ara rẹ̀ jẹ́ ìwé àfọwọ́kọ tí kò tíì di ṣíṣe àtúnṣe, tó kún fún ewu, àti agbára tí kò tíì di fífọwọ́ sí. A kò darí àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ rẹ̀, a kò yọ ìgbádùn rẹ̀ kúrò. Èyí sọ ìsákúrò rẹ̀ di kì í ṣe àǹfààní ẹ̀kọ́ nìkan, bí kò ṣe ibi ìsádi òṣèlú. Ó jẹ́ olùwá-ibi-ìsádi, tí ó ń wá ààbò kì í ṣe nítorí àìní àǹfààní nìkan, bí kò ṣe nítorí àkọsílẹ̀ ìtẹríba ti ara tí ìjọba fọwọ́ sí.

Ìjọba Gẹ́gẹ́ Bí Akéde. Ìjọba Sómálíà, àti ìjọba èyíkéyìí tí ó bá kùnà láti fòpin sí FGM, ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akéde ìjọba fún àwọn ìwé wọ̀nyí. Nípa àìdásí ọ̀rọ̀, ó fọwọ́ sí àtúnṣe oníwà-ipá ti ara bíi ti Deeqa. Ó fọwọ́ sí ìtàn náà pé ara obìnrin jẹ́ ohun ìní gbogboogbò, tí ó wà lábẹ́ àyẹ̀wò àti àtúnṣe àwọn aláṣẹ ìbílẹ̀. Àwọn òfin ìjọba kan (tàbí àìsí wọn) ni ọ̀rọ̀ ìkẹyìn lórí irú ara tí a kà sí ọba aláṣẹ àti èyí tí a kà sí ohun ìní àpapọ̀.

Ẹ̀bẹ̀ Deeqa tó bani nínú jẹ́—"kọ́ gbogbo nǹkan... ṣe é fún èmi náà"—jẹ́ iṣẹ́ ọmọbìnrin kan tí wọ́n ti ṣe àyẹ̀wò ìwé rẹ̀, tí wọ́n sì ti tì í pa. Ó jẹ́ gbígbà pé ìwé tirẹ̀ ti parí. Àṣà rẹ̀ ti kọ ọ́, ó ti dè é, ó sì ti tẹ̀ ẹ́ jáde. Ó ń fi ilé-ìkàwé kan tí ó kún fún àwọn ojú-ewé òfo lé àbúrò rẹ̀ lọ́wọ́, ó sì ń bẹ̀ ẹ́ pé kí ó kọ ìtàn ọ̀tọ̀, ìtàn òmìnira tí òun fúnra rẹ̀ kò lè kọ mọ́ nípa ti ara tàbí ti òṣèlú.