www-somalia.com

Apá 6: Ẹlẹ́rìí náà àti Ìfọ́nká

Ìtàn náà: Orí 21 - Ìròyìn láti Ojú Ogun

Àwọn ìpè fídíò láàárín àwọn arábìnrin náà gba ìrísí tuntun. Wọn kì í ṣe okùn ìgbàlà láàárín ayé méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nìkan mọ́, bí kò ṣe àwọn ìpàdé ètò fún àwọn ọ̀gágun méjì tó ń darí àwọn ojú ogun ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti ogun kan náà.

Asha, tó wà ní ọdún ìkẹyìn oyè ọ̀gá rẹ̀, ti di agbára tó lágbára. Àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n rẹ̀ máa ń gbìmọ̀ pẹ̀lú rẹ̀, àwọn àjọ aládàáni ti àgbáyé ní Geneva àti Brussels sì máa ń wá a fún ojú ìwòye rẹ̀ àrà ọ̀tọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọ Sómálíà àti amòfin tó kẹ́kọ̀ọ́. Ó ń kọ àwọn ìwé ètò, ó ń kópa nínú àwọn ìròyìn, ó sì ń sọ̀rọ̀ ní àwọn ìpàdé. Ṣùgbọ́n ó sábà máa ń rí i bíi pé ó ń bá àwọn iwin jà, àwọn nọ́ńbà àti àwọn ìlànà tí kò ṣeé fọwọ́ kàn.

Àwọn ìròyìn Deeqa láti "ojú ogun ilé ìdáná" ni agbára tó gbé iṣẹ́ Asha dúró.

"Ladan tún wá lónìí," Deeqa yóò sọ, ohùn rẹ̀ kéré, ó sì dàbíi ti aṣírí, àní lórí ìsokọ́ra tí a fi àṣírí pamọ́ tí Asha ti tẹnumọ́ pé kí wọ́n lò. "Àbúrò rẹ̀ obìnrin jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́sàn-án. Ìdílé náà ń gbèrò... ayẹyẹ náà. Ladan ń gbìyànjú láti yí ọkọ rẹ̀ lérò padà pé kí ó kọ̀. Ènìyàn rere ni, ṣùgbọ́n ó bẹ̀rù ìyá rẹ̀."

Asha yóò fetí sílẹ̀ dáadáa, yóò sì máa kọ àkíyèsí sílẹ̀. "Kí ni àríyànjiyàn ìyá rẹ̀? Kí ni ó ń lò láti fi ipá mú wọn?"

"Ohun tó wọ́pọ̀," Deeqa yóò dáhùn pẹ̀lú ìtìjú. "Ìwà mímọ́. Ọlá. Ìbẹ̀rù pé kò sẹ́ni tí yóò fẹ́ ọmọbìnrin náà."

"Ó dára," Asha yóò sọ, ọpọlọ ètò rẹ̀ yóò bẹ̀rẹ̀ síí ṣiṣẹ́. "Sọ fún Ladan pé kí ó jẹ́ kí ọkọ rẹ̀ béèrè ìbéèrè kan lọ́wọ́ ìyá rẹ̀: 'Ṣé ẹ̀mí ọmọbìnrin wa kéré ju èrò aládùúgbò lọ?' Àti pé, Deeqa, ìròyìn ìlera tuntun kan wà láti ọ̀dọ̀ WHO, pẹ̀lú àwọn nọ́ńbà nípa iye àwọn ọmọbìnrin tó ń kú nítorí àkóràn ní agbègbè wa gan-an. N óò fi àkópọ̀ rẹ̀ ránṣẹ́ sí ọ, tí a ti túmọ̀. Fún Ladan. Jẹ́ kí ọkọ rẹ̀ fi han ìdílé náà. Jẹ́ kí wọ́n rí àwọn nọ́ńbà náà, àwọn ewu gidi náà."

Èyí di ìbáṣepọ̀ wọn tuntun. Deeqa yóò pèsè àwọn ìsọfúnni gidi, ti ènìyàn—àwọn ìbẹ̀rù pàtó, àwọn àríyànjiyàn gidi, ìrísí ìjàkadì náà nílẹ̀. Asha yóò pèsè ohun ìjà—àwọn nọ́ńbà, àwọn àríyànjiyàn àtakò, àwọn òtítọ́ òfin àti ti ìṣègùn láti ayé ìta tí a lè lò bíi ohun ìjà nínú àwọn ogun ìdílé wọ̀nyí.

Àwọn ìjíròrò inú ilé ìdáná náà gbòòrò sí i. Àwọn obìnrin náà, tí agbára ìdákẹ́jẹ́ẹ́ Deeqa àti ìsọfúnni tí Asha ń fi ránṣẹ́ ti fún ní ìgboyà, bẹ̀rẹ̀ síí sọ̀rọ̀ ní gbangba láàárín ara wọn. Wọ́n bẹ̀rẹ̀ owó ìkọ̀kọ̀ kékeré kan, owó díẹ̀ láti inú ìnáwó ilé obìnrin kọ̀ọ̀kan, láti ran opó kan lọ́wọ́ tí ọmọbìnrin rẹ̀ ń ṣàìsàn àkóràn tí gbogbo wọn mọ̀ pé FGM ló fà á. Ó jẹ́ iṣẹ́ ìtọ́jú àjọṣepọ̀ kékeré kan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ iṣẹ́ ìṣọ̀kan òṣèlú tó lágbára. Wọ́n ń kọ́ ètò ààbò àwùjọ tiwọn, láìgbára lé àwọn ètò ìjẹgàba ọkùnrin tó ti pa wọ́n tì.

Ní ọjọ́ kan, Asha gba ìpè láti ọ̀dọ̀ àjọ kan tó ń rí sí ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn. Wọ́n ń pèsè ìbéèrè owó ìrànlọ́wọ́ sílẹ̀ fún iṣẹ́ ńlá kan láti tako FGM ní Ìwo Orílẹ̀-èdè Áfíríkà.

"A ní àwọn ètò òkè-sísàlẹ̀ tó wọ́pọ̀," olùṣàkóso iṣẹ́ náà, obìnrin ará Switzerland kan tó ní èrò rere, ṣàlàyé. "Ìpolongo ilé iṣẹ́ ìròyìn, ṣíṣe ìpolongo sí ìjọba, kíkọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìlera. Ṣùgbọ́n a ń wá apá kan tó jẹ mọ́ àwùjọ. Nǹkan tuntun kan. Kí ló ń ṣiṣẹ́ nílẹ̀, Arábìnrin Yusuf? Kí ló ń yí èrò inú ilé padà?"

Asha tẹ sẹ́yìn lórí àga rẹ̀ nínú yàrá rẹ̀ tó dákẹ́ ní Reykjavik, ó sì rẹ́rìn-ín músẹ́. Ó ronú nípa ilé ìdáná ẹ̀gbọ́n rẹ̀, nípa àwọn ìsọkúsọ lórí yíyá súgà, nípa owó ìkọ̀kọ̀ fún ọmọ tó ń ṣàìsàn.

"Mo ní ìròyìn kan fún yín," ó sọ, ohùn rẹ̀ kún fún ìgboyà tí kò tíì ní rí. "Ìròyìn láti ojú ogun ni. Kì í sì í ṣe nípa ohun tí ẹ rò. Kì í ṣe nípa pípariwo. Nípa gbígbọ́ ni. Nípa ṣíṣẹ̀dá àwọn àyè ààbò fún àwọn obìnrin láti yí ìjìyà ìkọ̀kọ̀ wọn padà sí òtítọ́ àjọṣepọ̀, ti gbogbo ènìyàn. Nípa òṣèlú ilé ìdáná ni."

Ó bẹ̀rẹ̀ síí ṣàlàyé irú iṣẹ́ tuntun kan, èyí tí kò dá lórí ìdààmú ìta, bí kò ṣe lórí gbígbìn àti gbígbèjà àwọn ìjíròrò ìdákẹ́jẹ́ẹ́, onígboyà tí ó ti bẹ̀rẹ̀ síí ṣẹlẹ̀, obìnrin kan lẹ́yìn èkejì, ilé kan lẹ́yìn èkejì. Àpẹẹrẹ Deeqa ni, Asha sì fẹ́ fún un ní ìtàgé àgbáyé.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kọkànlélógún: Ìbáraṣepọ̀ Onígbàgbọ́

Apá 21.1: Ìsopọ̀ Láàárín Àwọn Ènìyàn àti Àwọn Aṣáájú

Orí yìí fi ìbáṣepọ̀ tó péye, tó wúlò hàn láàárín ìjàkadì "láti ìsàlẹ̀" (iṣẹ́ àdúgbò, ti àwùjọ) àti ìjàkadì "láti òkè" (ètò ìlànà, òfin, àti iṣẹ́ ìgbèjà tó ga). Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn arábìnrin náà dá ìbáraṣepọ̀ onígbàgbọ́ kan sílẹ̀ tó mú kí àwọn ojú ogun méjèèjì túbọ̀ lágbára.

Sísàn Ìsọfúnni: Láti Ìsàlẹ̀ Sókè.

• Deeqa (Láti Ìsàlẹ̀): Ó pèsè "òtítọ́ ilẹ̀." Àwọn ìròyìn rẹ̀ kì í ṣe ìtàn lásán; ìsọfúnni òṣèlú pàtàkì ni. Ó dá àwọn àríyànjiyàn pàtàkì tí àwọn oníṣe ìbílẹ̀ ń lò mọ̀, àwọn ìbẹ̀rù àti ìdààmú pàtó tí àwọn ìdílé ń ní, àti ipò ìmọ̀lára àti ti àwùjọ. Irú ìsọfúnni tó jinlẹ̀, tó sì jẹ́ ti ayé gidi yìí ni àwọn àjọ ńlá, tó sábà máa ń ṣiṣẹ́ látòkèèrè, nílò gidigidi ṣùgbọ́n tí wọn kì í sábà rí gbà.

• Ìṣòro pẹ̀lú Ìjàkadì Láti Òkè-sísàlẹ̀: Ìjẹ́wọ́ olùṣàkóso iṣẹ́ ará Switzerland náà ṣe pàtàkì. Àwọn ètò "láti òkè" (iléeṣẹ́ ìròyìn, ìpolongo) sábà máa ń kùnà nítorí pé wọ́n dá lórí èrò nípa ohun tí àwùjọ nílò tàbí bí ó ṣe ń ronú. Wọ́n lè dàbíi ìfipámú àjèjì, wọn kò sì ní lè yanjú àwọn ìṣòro gidi tó ń dènà ìyípadà.

Sísàn Ohun Èlò: Láti Òkè-sísàlẹ̀.

• Asha (Láti Òkè): Ó ṣiṣẹ́ bíi onítumọ̀ àti ọ̀nà ìsokọ́ra. Ó gba ìsọfúnni láti ọ̀dọ̀ Deeqa, ó sì tú u sí nǹkan méjì:

  • Ohun Ìjà Òye fún Àwọn Ènìyàn: Ó ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn ìròyìn Deeqa, ó sì fi àwọn àríyànjiyàn àtakò tó báradọ́gba àti àwọn nọ́ńbà (bíi ìròyìn WHO) ránṣẹ́ padà. Ó ń hámọ́ra fún àwọn obìnrin inú ilé ìdáná pẹ̀lú àwọn ohun èlò ẹ̀kọ́ gíga tirẹ̀. Èyí fún wọn lágbára láti ja àwọn ogun tiwọn dáadáa.

  • Òye Ètò fún Àwọn Aṣáájú: Ó gba àpẹẹrẹ Deeqa—"òṣèlú ilé ìdáná"—ó sì tú u sí èdè àwọn ìbéèrè owó ìrànlọ́wọ́ àti ètò àjọ aládàáni. Ó ń fi hàn sí àwọn aṣáájú bí ìyípadà tó lágbára, tí àwùjọ ń darí ṣe rí.

• 
  

Ṣíṣẹ̀dá Àpẹẹrẹ Àdàpọ̀:

Àbájáde ìbáraṣepọ̀ yìí jẹ́ àpẹẹrẹ tuntun, àdàpọ̀ ti ìjàkadì tó lágbára jù ọ̀nà èyíkéyìí lọ fúnra rẹ̀.

• Àwùjọ ló ń darí rẹ̀, ó bọ̀wọ̀ fún agbára àti ìmọ̀ àwọn obìnrin nílẹ̀.

• Ó dá lórí ẹ̀rí, ó ń lo àwọn nọ́ńbà àti àyẹ̀wò àwọn amòye láti gbèjà ìgbìyànjú àwùjọ.

• Ó pé pérépéré, ó ń bójú tó àwọn ìjàkadì ara ẹni, ti inú ilé àti àwọn ìṣòro ìgbékalẹ̀ tó ga ní àkókò kan náà.

Asha kì í ṣe pé ó kàn ń "fún àwọn tí kò ní ohùn ní ohùn." Èyí jẹ́ ọ̀rọ̀ tó wọ́pọ̀, tó sì sábà máa ń jẹ́ ti ìkẹ́gàn. Deeqa àti àwọn obìnrin yòókù ní ohùn. Ohun tí Asha ń pèsè ni ohun ìgbóhùnsókè. Ó ń so àwọn ìjíròrò ìdákẹ́jẹ́ẹ́, tó lágbára inú ilé ìdáná ẹ̀gbọ́n rẹ̀ pọ̀ mọ́ gbohùngbohùn àgbáyé ti àwùjọ ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn. Ìṣọ̀kan yìí ló jẹ́ kí owó ìkọ̀kọ̀ kékeré kan fún ọmọ tó ń ṣàìsàn di ètò iṣẹ́ ìdàgbàsókè àgbáyé tó tó ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù dọ́là. Ó jẹ́ ètò tí ìgbì kékeré kan ti ìṣọ̀tẹ̀ fi di ìgbì ńlá ti ìyípadà.