www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kẹtàdínlógún: Ìdájọ́ Àwọn Àgbà

Ìpè náà dé ní ọjọ́ mẹ́ta lẹ́yìn náà. Ọmọkùnrin kékeré kan láti ìdílé aládùúgbò kan dé sí ẹnu-ọ̀nà wọn, ojú rẹ̀ wà nísàlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀wọ̀, ó sì sọ ìránṣẹ́ náà: àwọn àgbà ọkùnrin inú ìdílé ńlá náà béèrè fún wíwà Ahmed ní ilé ìyá rẹ̀ lẹ́yìn àdúrà ìrọ̀lẹ́. Ìdájọ́ ti bẹ̀rẹ̀.

Ahmed lo ọjọ́ náà nínú ìbẹ̀rù tó dákẹ́. Ó lọ sí ilé ìpamọ́ ẹrù rẹ̀ kékeré, ṣùgbọ́n kò lè pọkàn pọ̀ lórí àwọn ìwé ìṣirò. Àwọn nọ́ńbà náà ń yí i lójú, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn jẹ́ ìrántí èrè rẹ̀ tó ń dín kù, ti àìdájú ọjọ́ ọ̀la ìdílé rẹ̀. Ó ronú nípa àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, nípa Farah, nípa ìtẹ́wọ́gbà tó rọrùn tó ti gbà rí. Lẹ́yìn náà, ó ronú nípa ẹ̀rín Amal, nípa ọwọ́ Deeqa nínú tirẹ̀ ní alẹ́ tó lé Farah jáde. Ó rí ara rẹ̀ bíi ọkùnrin tí wọ́n ń ya sí méjì.

Ó padà sílé fún àdúrà ìrọ̀lẹ́, ojú rẹ̀ dàbíi ìbòjú tó ṣú. Deeqa pàdé rẹ̀ ní ẹnu-ọ̀nà. Kò béèrè bóyá ó bẹ̀rù. Ó kàn di ọwọ́ rẹ̀ mú, ìgbámú rẹ̀ sì dúró ṣinṣin. "Rántí ìlérí rẹ," ó sọ ní kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́. Kì í ṣe ẹ̀sùn; ìṣírí ni.

"N óò ṣe bẹ́ẹ̀," ó sọ, ohùn rẹ̀ kò dán. Ó wò ó, ó wo agbára ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó ti gbìnbìn nínú rẹ̀ láti ìgbà ìbẹ̀wò Asha. Kò jẹ́ iwin nínú ilé rẹ̀ mọ́; odi ààbò rẹ̀ ni. Ó gba agbára látọ̀dọ̀ rẹ̀, pẹ̀lú ìgbà-èémí ìkẹyìn kan, ó sì jáde lọ láti dojú kọ àwọn onídàájọ́ rẹ̀.

Yàrá inú ilé ìyá rẹ̀ kún. Àwọn àbúrò bàbá rẹ̀, àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀, àwọn ọkùnrin tó lórúkọ jùlọ nínú ìran wọn, gbogbo wọn wà níbẹ̀, wọ́n jókòó lórí ìrọ̀rí sí ẹ̀gbẹ́ ògiri. Faduma, ìyá rẹ̀, jẹ́ ẹni tó wà níbẹ̀ lágbára, ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Afẹ́fẹ́ inú yàrá náà wúwo pẹ̀lú ìwúwo agbára àwọn ọkùnrin.

Àbúrò bàbá kan, tó dàgbà jùlọ, tó sì jẹ́ agbẹnusọ, bẹ̀rẹ̀. Ohùn rẹ̀ kì í ṣe ti ìbínú, bí kò ṣe ti ìbànújẹ́ jíjinlẹ̀. Ó sọ̀rọ̀ nípa ọlá, nípa ojúṣe sí àwọn baba ńlá, nípa ìgbẹ́kẹ̀lé mímọ́ ti títọ́ àwọn ọmọ dàgbà lọ́nà tó tọ́. Ó sọ̀rọ̀ nípa àwùjọ, nípa ìtìjú tí ìdílé Ahmed ń mú wá bá orúkọ wọn.

"Ọmọbìnrin rẹ fẹ́rẹ̀ tó ọdún márùn-ún, ọmọ mi," àbúrò bàbá náà sọ, ohùn rẹ̀ dún pẹ̀lú iyì àwọn bàbá. "Ọmọbìnrin tó lẹ́wà ni. Ṣùgbọ́n ó ṣì... kò pé. Ohun ìgbẹ́ ni. O ní ojúṣe láti pèsè rẹ̀ sílẹ̀ fún ìgbéyàwó rere, fún ìgbésí ayé ọlọ́wọ̀. Síbẹ̀, o gba àwọn èrò àjèjì ti obìnrin kan tó ti gbàgbé àwọn ènìyàn rẹ̀ láàyè láti ba ilé rẹ jẹ́. Èyí kò le máa bá a lọ. Ó ti tó àkókò láti ṣe ohun tó tọ́. Ó ti tó àkókò láti wẹ ọmọbìnrin rẹ àti ọlá ìdílé rẹ mọ́."

Ahmed ń gbọ́, àwọn ọ̀rọ̀ náà ń kọjá lórí rẹ̀. Gbogbo ìmọ̀ inú rẹ̀, gbogbo apá ara rẹ̀ tí a ti kọ́ láti ìgbà ìbí, ń kígbe sí i pé kí ó tẹríba. Láti tọrọ àforíjì. Láti gbà. Yóò rọrùn gan-an. Ìyọsọ́tọ̀ náà yóò dáwọ́ dúró. Iṣẹ́ òwò rẹ̀ yóò bọ́ sipò. Ìgbésí ayé rẹ̀ yóò padà sí bí ó ti wà.

Ó wo ojú àwọn ìbátan rẹ̀. Wọn kì í ṣe ènìyàn búburú. Ìdílé rẹ̀ ni. Wọ́n gbàgbọ́ ní tòótọ́ pé wọ́n ń gbà á là, wọ́n ń gba ọmọbìnrin rẹ̀ là.

Ó ya ẹnu rẹ̀, fún ìṣẹ́jú àáyán kan tó bani lẹ́rù, kò mọ ohun tí òun yóò sọ.

Ní ẹgbẹẹgbẹ̀rún máìlì sí ibi tí wọ́n wà, ní yàrá ìkẹ́kọ̀ọ́ kan tó mọ́lẹ̀ yányán ní yunifásítì Reykjavik, irú ìdájọ́ mìíràn ń lọ. Asha, pẹ̀lú kọ̀ǹpútà alágbèéká kan àti àkójọpọ̀ àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ Ahmed ní Yúróòpù, ń kọ lẹ́tà kan. Gunnar àti Sólveig jókòó pẹ̀lú rẹ̀, wọ́n ń ṣe bíi amòfin rẹ̀.

"Rárá o," Gunnar sọ, ó na ìka rẹ̀ sí ojú kọ̀ǹpútà náà. "Ó kún fún ìmọ̀lára jù. Àwọn ilé-iṣẹ́ kò bìkítà nípa ìwà rere. Wọ́n bìkítà nípa ewu àti ojúṣe. O gbọ́dọ̀ sọ èdè wọn."

Asha pa ìpínrọ̀ kan tó kún fún ìtara nípa ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn rẹ́, ó sì bẹ̀rẹ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i, ìka rẹ̀ ń sáré lórí kọ̀ǹpútà náà. Ó ń kọ lẹ́tà ìbéèrè àṣà kan, tí a óò fi ránṣẹ́ sí àwọn ẹ̀ka Ojúṣe Àwùjọ ti Àwọn Ilé-iṣẹ́ mẹ́ta ní Jámánì àti Netherlands.

Lẹ́tà náà jẹ́ àpẹẹrẹ tó dára jùlọ ti ìdààmú títutù, ti òṣìṣẹ́. Ó sọ pé òun jẹ́ ajàfitafita ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn ọmọ Sómálíà àti amòfin tó ń gbé ní Yúróòpù. Ó sọ pé òun ń ṣe ìwádìí lórí àwọn òfin gbígba ọjà lọ́nà tó tọ́ ti àwọn ilé-iṣẹ́ tó ń ṣòwò ní Ìwo Orílẹ̀-èdè Áfíríkà. Ó mẹ́nu kan pé ọ̀kan nínú àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ wọn ní àdúgbò, Ọ̀gbẹ́ni Ahmed Yusuf ti Mogadishu, wà lábẹ́ ìdààmú líle láti ọ̀dọ̀ àwùjọ rẹ̀ láti fi ọmọbìnrin rẹ̀ ọlọ́dún mẹ́rin ṣe Ìkọlà Obìnrin, iṣẹ́ kan tó sọ pé àwọn òfin ìwà rere ilé-iṣẹ́ wọn àti òfin àgbáyé ti tako.

Ó parí lẹ́tà náà pẹ̀lú ìbéèrè tó rọrùn, tó sì lágbára:

"Jọ̀wọ́, ṣé ẹ lè ṣe àlàyé lórí ipò ilé-iṣẹ́ yín nípa ṣíṣe àjọṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí wọ́n ń fipá mú láti tako òfin ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn àgbáyé? A fẹ́ lóye bí àwọn ìlérí ìwà rere ilé-iṣẹ́ yín ṣe ń di mímúṣẹ àti bí a ṣe ń ṣàyẹ̀wò wọn ní àdúgbò. A retí ìdáhùn yín kíákíá, nítorí pé àwọn àwárí wa yóò jẹ́ apá kan ìròyìn tí a óò fi ránṣẹ́ sí ọ̀pọ̀ àwọn àjọ tó ń rí sí ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn àgbáyé."

Sólveig ka ìwé ìkẹyìn náà lẹ́yìn rẹ̀. Ẹ̀rín músẹ́ kan, tó ń dẹni, hàn lójú rẹ̀. "Háà, ìkà ni ìyẹn," ó sọ pẹ̀lú ìyìn jíjinlẹ̀. "Ìyẹn kì í ṣe lẹ́tà. Bọ́ǹbù ni."

Asha so àwọn ìjápọ̀ tó yẹ mọ́ àwọn òfin ìwà rere àwọn ilé-iṣẹ́ náà, ó mí kanlẹ̀, ó sì tẹ 'Firanṣẹ'. Ifiranṣẹ naa fò kọjá kọ́ńtínẹ́ǹtì náà, ọfà oní-nọ́mbà kan tó dákẹ́ tí a darí sí ìpìlẹ̀ ìdájọ́ ìdílé rẹ̀.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹtàdínlógún: Àwọn Ilé Ẹjọ́ Tó Tako Ara Wọn

Apá 17.1: Ilé Ẹjọ́ Àṣà Lódì sí Ilé Ẹjọ́ Òwò Àgbáyé

Orí yìí fi hàn pé àwọn irú agbára àti ìdájọ́ méjì tó yàtọ̀ pátápátá wà, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní èdè, òfin, àti ọ̀nà ìfipámú tirẹ̀.

Ilé Ẹjọ́ Àṣà:

• Òfin: Tí a kò kọ sílẹ̀, tó dá lórí ohun tó ti ṣẹlẹ̀ rí ("ọ̀nà àwọn baba ńlá wa"), ọlá, àti ìtìjú àpapọ̀. Ohun tó kà sí pàtàkì ni pípa ètò àwùjọ àti ipò àwọn ọkùnrin mọ́.

• Èdè: Onímọ̀lára, oníwà rere, àti ti bàbá. Àwọn àgbàlagbà ń sọ̀rọ̀ nípa "ojúṣe," "ọlá," "ìtìjú," àti "májèlé." Agbára wọn wá látinú ọjọ́ orí, ìran, àti ipa wọn gẹ́gẹ́ bí olùṣọ́ ìdánimọ̀ àpapọ̀.

• Ìdájọ́ àti Ìfipámú: Agbára ilé ẹjọ́ náà jẹ́ pátápátá nínú àyè rẹ̀. Ìdájọ́ rẹ̀ (tẹ̀lé tàbí kí a yọ ọ́ kúrò) ni àwùjọ fúnra rẹ̀ ń fi ipá mú nípasẹ̀ àwọn ohun ìjà ìyọsọ́tọ̀ àwùjọ àti ọrọ̀ ajé. Kò sí àgbẹ́jọ́rò.

Ahmed wà níwájú ilé ẹjọ́ yìí. Wọ́n ń dá a lẹ́jọ́ kì í ṣe fún ẹ̀ṣẹ̀ tó ṣe sí ènìyàn, bí kò ṣe fún ẹ̀ṣẹ̀ tó ṣe sí ètò náà. Ara ọmọbìnrin rẹ̀ jẹ́ pápá ogun tí wọ́n ń jà lórí rẹ̀ fún ìwà mímọ́ èrò.

Ilé Ẹjọ́ Òwò Àgbáyé:

• Òfin: Tí a kọ sílẹ̀, tó dá lórí àdéhùn, àti tó dá lórí òfin ilé-iṣẹ́, òfin àgbáyé, àti ṣíṣàkóso ewu. Ohun tó kà sí pàtàkì ni pípa orúkọ rere àti iye àwọn onípìín mọ́.

• Èdè: Tí ó tutù, ti òṣìṣẹ́, àti ti àṣà ìjọba. Asha ń sọ̀rọ̀ nípa "àwọn ọ̀nà ìpèsè," "ìṣọ́ra," "ojúṣe àwùjọ ti àwọn ilé-iṣẹ́," àti "ṣíṣàyẹ̀wò." Agbára rẹ̀ wá látinú bí ó ṣe lè rí ìsọfúnni gbà àti òye rẹ̀ nípa èdè àti àwọn ibi ìdààmú ètò yìí.

• Ìdájọ́ àti Ìfipámú: Agbára ilé ẹjọ́ yìí náà jẹ́ pátápátá nínú àyè rẹ̀. Ìdájọ́ rẹ̀ (tẹ̀lé òfin ìwà rere wa tàbí kí a gé ọ kúrò nínú ọjà àgbáyé) ni ilé-iṣẹ́ fúnra rẹ̀ ń fi ipá mú nípasẹ̀ fífagilé àwọn àdéhùn.

Ọgbọ́n Inú: Asha kì í gbìyànjú láti borí nínú Ilé Ẹjọ́ Àṣà. Ó mọ̀ pé ìyẹn kò ṣeé ṣe. Dípò bẹ́ẹ̀, ó ń rawọ́ ẹ̀bẹ̀ sí ilé ẹjọ́ tó ga jù, tó lágbára jù, tí àwọn onínúnibíni ìdílé rẹ̀ kò tilẹ̀ mọ̀ pé ó wà.

Lẹ́tà rẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ ọnà òfin tó tayọ.

• Ó ń lo àwọn òfin àwọn ilé-iṣẹ́ náà lòdì sí wọn. Nípa mímú àwọn òfin CSR wọn wá, ó ń fipá mú wọn láti ṣe nǹkan kan tàbí kí a fi wọ́n hàn bíi àgàbàgebè.

• Ó dá àkọsílẹ̀ sílẹ̀. Lẹ́tà sí ẹ̀ka CSR kò ṣeé fojú fo nírọ̀rùn. Ó nílò ìdáhùn àṣà.

• Ó halẹ̀ mọ́ wọn pé òun yóò mú kí ọ̀rọ̀ náà le sí i. Mímẹ́nu kan "àwọn àjọ tó ń rí sí ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn àgbáyé" jẹ́ ìhalẹ̀mọ́ni tó ṣe kedere, tó sì ṣeé gbà gbọ́. Ó sọ fún àwọn ilé-iṣẹ́ náà pé èyí kì í ṣe ìbéèrè ìkọ̀kọ̀; ìdánwò gbogboogbò ni fún ìwà rere wọn, ayé sì ń wò wọ́n.

Àwọn ìdájọ́ méjèèjì fẹ́ kọlu ara wọn. Àwọn àgbàlagbà gbàgbọ́ pé àwọn ló ní gbogbo agbára, wọ́n ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìgboyà pátápátá ti agbára àdúgbò. Wọn kò mọ̀ pé wọ́n fẹ́ ṣe ìdájọ́ kan láti ọ̀dọ̀ agbára àgbáyé kan tí agbára rẹ̀ kò ṣeé lóye, tí ìdájọ́ rẹ̀ yóò sì borí tiwọn. Èyí ni òtítọ́ tuntun ti ayé tó ti di ọ̀kan, níbi tí lẹ́tà kan ti lè lágbára ju ìgbìmọ̀ àwọn àgbàlagbà lọ.