www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kẹrìndínlógún: Erékùṣù-etílé àti Afárá

Ìwúwo ìkìlọ̀ ìkẹyìn Faduma bo ilé wọn bíi aṣọ ìbora gidi. Ayọ̀ pòórá nínú àwọn ọjọ́ Deeqa, àníyàn tó ń bá a lọ, tó sì ń jẹ ọkàn ni ó rọ́pò rẹ̀. Ó wo Amal tó ń ṣeré pẹ̀lú ìfẹ́ jíjinlẹ̀, tó ń dun ni, kò sì rí ọmọdé, bí kò ṣe ọjọ́ ọ̀la tó wà nínú ewu.

Ahmed di ẹni tó dákẹ́ jù, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ rẹ̀ sì wúwo ju ti ìgbàkígbà rí lọ. Deeqa lè rí ìjàkadì tó ń jà nínú rẹ̀. Yóò padà sílé láti ọjọ́ iṣẹ́ tó nira, èjìká rẹ̀ yóò tẹrí ba pẹ̀lú ìwúwo àìfojúrí ti àìgbà àwùjọ, ojú rẹ̀ yóò sì tẹjú mọ́ Amal. Fún ìṣẹ́jú díẹ̀, ojú rẹ̀ yóò rọ̀ pẹ̀lú ìfẹ́ bàbá gidi. Lẹ́yìn náà, òjìji àníyàn yóò kọjá lójú rẹ̀ bí ó ṣe ń ṣírò iye owó ìfẹ́ yẹn. Deeqa mọ̀ pé ó ń fi ìlérí rẹ̀ wé ìgbàlà wọn.

Ní ìrọ̀lẹ́ kan, lẹ́yìn tí àwọn ọmọ ti sùn, ó rí i tó jókòó nìkan nínú òkùnkùn.

"Wọn kò ní dáwọ́ dúró, àbí?" ó sọ, ohùn rẹ̀ kéré jọjọ. Kì í ṣe ìbéèrè.

Ó mi orí, láìwo òun. "Ìyá mi... ó ti yí àwọn àgbàlagbà ìdílé lérò padà. Wọ́n fẹ́ bá mi sọ̀rọ̀. Lọ́nà àṣà."

Ẹ̀jẹ̀ Deeqa di yìnyín. Ìpàdé àwọn àgbàlagbà jẹ́ ìgbésẹ̀ ìkẹyìn kí a tó kéde pé ìdílé kan jẹ́ ẹni tí a yọ kúrò. Ìdánwò ni. "Kí lo fẹ́ ṣe?"

"N óò pa ìlérí mi mọ́ fún ọ," ó sọ, ohùn rẹ̀ nira. "Àti fún òun náà." Ó fi ọwọ́ kan ojú rẹ̀. "Ṣùgbọ́n n kò mọ bí a ṣe lè ṣe é. A dá wà, Deeqa. A dàbí erékùṣù."

"Rárá," Deeqa sọ, ìpinnu kan sì mú kí ohùn rẹ̀ le. "A kò dá wà."

Ní ọjọ́ kejì, ó mú owó tí ó ti pamọ́ kúrò nínú ìnáwó ilé rẹ̀, ó sì lọ sí ilé ìtajà intanẹ́ẹ̀tì. Oṣù díẹ̀ ti kọjá tí ó ti bá ẹ̀gbọ́n rẹ̀ sọ̀rọ̀. Ó jókòó níwájú mànìtọ̀ kan tó ń tàn yòò, ọwọ́ rẹ̀ ń gbọ̀n bí ó ṣe ń tẹ nǹkan.

Ìpè náà wọlé, ojú Asha sì hàn, ó mọ́lẹ̀, ó sì ṣe kedere láti ayé mìíràn. Ó wà ní ilé ìkàwé kan, àwọn ìwé sì wà lẹ́yìn rẹ̀. Ó rẹ́rìn-ín músẹ́ nígbà tí ó rí Deeqa, ṣùgbọ́n ẹ̀rín músẹ́ rẹ̀ pòórá nígbà tí ó rí ìdààmú lójú ẹ̀gbọ́n rẹ̀.

"Deeqa? Kí lo ní? Kí ló ṣẹlẹ̀?"

Pẹ̀lú ọ̀wọ́ ọ̀rọ̀ kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́, tó kánjú, Deeqa sọ ìtàn ọdún mẹ́rin tó kọjá—ìyọsọ́tọ̀, ìsọkúsọ, iṣẹ́ òwò Ahmed tó ń dojú kọ ìṣòro, àti nísinsìnyí, ìkìlọ̀ ìkẹyìn Faduma àti ìpàdé tó ń bọ̀ pẹ̀lú àwọn àgbàlagbà.

Asha ń gbọ́, ìrísí rẹ̀ ń yí padà láti inú àníyàn sí ìbínú tó tutù, tó sì ní àfojúsùn. Àwọn àbá onímọ̀ àti àwọn òfin tí ó ti ń kọ́ kò jẹ́ àwọn èrò lásán mọ́; wọ́n jẹ́ ohun ìjà tí wọ́n ń lò lòdì sí ìdílé òun fúnra rẹ̀.

"Wọ́n ń gbìyànjú láti fi ebi pa yín ni," Asha sọ, ohùn rẹ̀ mú pẹ̀lú òye tó ṣe kedere. "Wọ́n ń sọ ìṣọ̀tẹ̀ yín di ohun tí kò ṣeé san. Ahmed ni kókó ìṣòro náà, Deeqa. Wọ́n mọ̀ pé ènìyàn rere ni, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ènìyàn tó mọ ohun tó wúlò. Wọ́n ń fún iṣẹ́ òwò rẹ̀ ní ìdààmú láti fi ipá mú un."

"Ọkùnrin tó lágbára ni," Deeqa gbèjà, ìgbéraga sì wà nínú ohùn rẹ̀. "Kò tíì fọ́."

"Ṣùgbọ́n ó ń fọ́ díẹ̀díẹ̀," Asha dáhùn pẹ̀lú pẹ̀lẹ́. "A kò lè jẹ́ kí ó dojú kọ èyí nìkan. A ní láti jà padà, ṣùgbọ́n kì í ṣe lọ́nà tiwọn." Ó dánu dúró, ọpọlọ rẹ̀ ń sáré, ó ń so àwọn nǹkan pọ̀ káàkiri àwọn ilẹ̀. "Deeqa, mo ní èrò kan. Ó ṣòro láti ṣe. Ó lè mú kí nǹkan burú sí i kí ó tó dára. Ṣùgbọ́n ọ̀nà kan ni láti jà padà pẹ̀lú ohun ìjà tí wọn kò ní."

"Kí ni?" Deeqa béèrè, ó sì tẹjú mọ́ ojú mànìtà náà.

"O sọ pé iṣẹ́ òwò Ahmed wà nínú òwò òkè òkun, àbí? Tùràrí àti àwọn ohun èlò mìíràn?" Ojú Asha ní ìmọ́lẹ̀ tuntun kan, tó ní ìpinnu. "Ọ̀pọ̀ àwọn oníbàárà rẹ̀, àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀ nínú gbigbé ẹrù... jẹ́ àwọn ilé-iṣẹ́ àgbáyé. Àwọn ilé-iṣẹ́ Yúróòpù. Wọ́n ní àwọn òfin ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn. Wọn kò fẹ́ràn kí àwọn ohun ọ̀ṣọ́ wọn ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú... àwọn àṣà kan."

Deeqa wò ó, kò sì lóye.

"A kì í ṣe erékùṣù, Deeqa," Asha tún ọ̀rọ̀ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ sọ fún un, ohùn rẹ̀ sì ti kún fún ìrètí líle, tó léwu. "Erékùṣù-etílé ni wá. Mo sì fẹ́ kọ́ afárá kan."

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹrìndínlógún: Ìṣọ̀kan Ayé Gẹ́gẹ́ Bí Idà Oníkojú Méjì

Apá 16.1: Láti Inú Ìdààmú Àdúgbò sí Agbára Àgbáyé

Orí yìí jẹ́ àbá pàtàkì kan nínú irú ìjàkadì náà. Ìjàkadì náà fẹ́rẹ̀ di ti gbogbo àgbáyé, ó sì ń fi hàn bí a ṣe lè lo ìṣọ̀kan ayé òde òní gẹ́gẹ́ bí ohun èlò fún ìjàkadì ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn.

Àpẹẹrẹ Agbára Ìbílẹ̀: Ètò tó ń ni Deeqa àti Ahmed lára jẹ́ ti àdúgbò pátápátá. Agbára rẹ̀ wá látinú bí ó ṣe wà nìkan. Àwùjọ nìkan ló ní àṣẹ láti sọ ohun tó tọ́ àti èyí tí kò tọ́, àwọn ohun ìjà rẹ̀ (òfófó, ìyọsọ́tọ̀, ìdínà ọrọ̀ ajé) sì lágbára nítorí pé, fún àwọn mẹ́ńbà rẹ̀, kò sí ilé ẹjọ́ mìíràn. Àwọn àgbàlagbà ni Ilé Ẹjọ́ Gíga Jùlọ, ìdájọ́ wọn sì jẹ́ ìkẹyìn. Èyí ni àpẹẹrẹ tó ti jẹ́ kí àwọn àṣà bíi FGM gbèrú fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, tí a dáàbò bò lọ́wọ́ ìwádìí ìta.

Ìdásí Ìṣọ̀kan Ayé: Iṣẹ́ òwò Ahmed, tó dàbí iṣẹ́ kékeré kan, ló jẹ́ ibi ìṣòro nínú ètò tó dákẹ́ yìí. Bí ó ṣe gbára lé òwò òkè òkun—lórí àwọn oníbàárà Yúróòpù, àwọn aṣégbédigbére, àti àwọn báǹkì—túmọ̀ sí pé ó wà lábẹ́, yálà ó mọ̀ ọ́n tàbí kò mọ̀ ọ́n, àwọn òfin mìíràn àti ilé ẹjọ́ èrò mìíràn: ilé ẹjọ́ ìwà rere àwọn ilé-iṣẹ́ àgbáyé.

Ètò Asha: Lílo Ojúṣe Àwùjọ ti Àwọn Ilé-iṣẹ́ (CSR) Gẹ́gẹ́ Bí Ohun Ìjà. Èrò Asha jẹ́ lílo ètò ìjàkadì òde òní tó yàtọ̀. Ní àwọn ọdún díẹ̀ sẹ́yìn, ìdààmú àwọn ará ìlú ti fipá mú ọ̀pọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ ńlá ti ìwọ̀-oòrùn láti gbà, ó kéré tán lórí ìwé, àwọn òfin tó lágbára nípa ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn, ìbáradọ́gba akọ-àti-abo, àti gbígba ọjà lọ́nà tó tọ́. A sábà máa ń fi àwọn òfin CSR wọ̀nyí ṣe yẹ̀yẹ́ bíi ètò ìpolówó ọjà, ṣùgbọ́n wọ́n lè jẹ́ ohun èlò tó lágbára.

• Agbára Ìṣọ̀kan: Àwọn ilé-iṣẹ́ àgbáyé bẹ̀rù ìròyìn búburú, pàápàá jùlọ bíbá ìlòkulò ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn nínú iṣẹ́ wọn lò. Ẹ̀sùn pé ilé-iṣẹ́ kan ń bá àwọn ènìyàn tàbí àwọn àwùjọ tó ń ṣe inúnibíni sí àwọn obìnrin nítorí pé wọ́n ń gbèjà ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn jẹ́ ìṣòro ńlá fún ìbáṣepọ̀ wọn pẹ̀lú àwọn ará ìlú.

• Ṣíṣẹ̀dá Ìṣirò Owó Tuntun: Ètò Asha ni láti yí "ìṣirò owó-èrè" Ahmed padà pátápátá. Lọ́wọ́lọ́wọ́, títako àṣà jẹ́ ohun tó nira nípa ti àwùjọ àti ọrọ̀ ajé. Asha fẹ́ sọ títẹ̀lé àṣà di ohun tó nira jùlọ. Bí àwùjọ àdúgbò bá ń fún iṣẹ́ òwò Ahmed ní ìdààmú, yóò fi ìdààmú tó pọ̀ jù láti ọ̀dọ̀ àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀ àgbáyé tako ó. Àwọn àgbàlagbà lè halẹ̀ mọ́ ọn pé àwọn yóò pa á run ní Mogadishu, ṣùgbọ́n òun lè halẹ̀ mọ́ ọn pé òun yóò pa ọ̀nà rẹ̀ sí gbogbo ọjà àgbáyé run.

Erékùṣù-etílé àti Afárá: Àpẹẹrẹ Asha pé pérépéré. Deeqa àti Ahmed kì í ṣe erékùṣù kan tó yà sọ́tọ̀ pátápátá; erékùṣù-etílé ni wọ́n, tí a so mọ́ ayé ńlá nípasẹ̀ ọ̀nà òwò àgbáyé. Asha, láti ipò rẹ̀ ní "ilẹ̀ ńlá" Yúróòpù, fẹ́ kọ́ afárá kan—ọ̀nà ìbáraẹnisọ̀rọ̀ àti ìdààmú—tó yẹra fún àwọn ètò agbára àdúgbò pátápátá.

Èyí dúró fún ojú ogun tuntun nínú ogun lòdì sí FGM àti àwọn àṣà ìbílẹ̀ búburú mìíràn. Ó yí ogun náà kúrò ní èyí tó jẹ́ ti ìwà rere àti ti àdúgbò nìkan sí èyí tó jẹ́ ti ètò, ti ọrọ̀ ajé, àti ti gbogbo àgbáyé. Àwọn àgbàlagbà fẹ́ rí i pé agbára ìbílẹ̀ wọn kò le bá ọgbọ́n líle ti ọjà àgbáyé díje.