www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kejìlá: Ogun Àsè Alẹ́

Ahmed mọ̀ pé àsè alẹ́ náà yóò jẹ́ àjálù. Ó yẹ kí ó jẹ́ oúnjẹ ńlá fún ìdílé láti kí Asha káàbọ̀, ṣùgbọ́n lábẹ́ ìcìkè, ó tún pe Farah àti àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀. Yàrá ńlá náà kún, ó jẹ́ àdàpọ̀ tó nira ti àwọn ìyá àgbà, àwọn bàbá àgbà, àwọn ìbátan, àti àwọn ọkùnrin oníṣe ìbílẹ̀ ti Farah. Kì í ṣe àríyá; àgbá oògùn ìbúgbàù ni.

Ìjíròrò díẹ̀ náà kò pẹ́. Farah ni, lẹ́yìn tí ó ti mu tíì rẹ̀ pẹ̀lú ìṣọ́ra, tó bẹ̀rẹ̀ ìjà náà, ohùn rẹ̀ sì gbòòrò káàkiri yàrá náà.

"Bẹ́ẹ̀ ni, Asha," ó bẹ̀rẹ̀, ohùn rẹ̀ kún fún arẹwà tó ń dẹni. "Sọ fún wa. Kí ni ohun tó tóbi jùlọ tó o kọ́ ní ilẹ̀ àwọn Viking? Bí a ṣe lè gbàgbé ẹni tí o jẹ́?"

Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kan bá yàrá náà. Àwọn mẹ́ńbà ìdílé yòókù—àwọn bàbá àgbà, àwọn ìyá àgbà, Ladan àti àwọn ọ̀dọ́bìnrin yòókù—dá ìjíròrò tiwọn dúró, ojú wọn gbòòrò, wọ́n ń wo ìjà náà bíi ìjàkadì fún ọkàn ìdílé wọn.

Asha fi kọ́ọ̀bù rẹ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú ohùn pẹ̀lẹ́. "Rárá, Farah. Ohun tó tóbi jùlọ tí mo kọ́ ni bí a ṣe lè rántí ẹni tí mo jẹ́, kí ètò kan tó sọ fún mi pé mo yẹ kí n jẹ́ nǹkan tó kéré."

Farah rẹ́rìn-ín, ohùn kékeré kan, tó fi hàn pé kò bìkítà. "Kéré? Ètò wa bọ̀wọ̀ fún àwọn obìnrin. Ó ń dáàbò bò wọ́n. Ó ń fi wọ́n sí àárín ìdílé. Ṣé ìyẹn ni o pè ní 'kéré'? Tàbí bóyá o fẹ́ràn ètò ìwọ̀-oòrùn, níbi tí wọ́n ti ń ju àwọn obìnrin sínú ayé, tí àwọn ọkùnrin ń lò wọ́n, tí wọ́n sì ń jáwọ́ nínú wọn nígbà tí wọn kò bá lẹ́wà mọ́?"

"Ètò tí ẹ pè ní 'ààbò' jẹ́ àgò," Asha sọ, ohùn rẹ̀ dọ́gba, ó sì ṣe kedere. "A kì í dáàbò bo ẹyẹ orin nípa títì í pa; a ń dáàbò bò ó nípa jíjẹ́ kí ó fò, kí a sì gbẹ́kẹ̀ lé e pé yóò padà. A kì í sì í bọ̀wọ̀ fún obìnrin nípa pípá a lẹ́nu mọ́, bí kò ṣe nípa gbígbọ́ ohun tí ó ní láti sọ."

"Kí ni o sì ní láti sọ tó ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀?" Farah fi ṣe yẹ̀yẹ́. "Pé kí a pa ọgbọ́n àwọn baba ńlá wa tì fún àṣà ìgbà díẹ̀ ti àwùjọ tí kò ní Ọlọ́run?"

"Mo sọ pé 'ọgbọ́n' tí ó ń béèrè pé kí a la ara ọmọbìnrin kan láti kà á sí ẹni tí ó yẹ kì í ṣe ọgbọ́n," Asha dáhùn, ohùn rẹ̀ sì le. "Ìwà ìkà ni, tí a fi aṣọ àṣà wọ̀. Ìbẹ̀rù àwọn ọlẹ ni tí wọ́n bẹ̀rù ìgbádùn obìnrin tó bẹ́ẹ̀ tí wọ́n fi ní láti pa orísun rẹ̀ run."

Ọ̀rọ̀ náà "ọlẹ́" wà nínú afẹ́fẹ́. Àwọn ọkùnrin inú ẹgbẹ́ Farah mì láìbìkítà. Ahmed ní ìmọ̀lára ìtìjú, bíi pé wọ́n kan fi ẹ̀sùn náà kàn án.

Farah tẹ síwájú, ìbòjú arẹwà rẹ̀ ti lọ, májèlé pátápátá sì ti rọ́pò rẹ̀. "O ń sọ̀rọ̀ nípa ìgbádùn. Ìgbádùn obìnrin wà nínú àwọn ọmọ rẹ̀, nínú ọlá ọkọ rẹ̀. Ara rẹ̀ jẹ́ ohun èlò mímọ́, kì í ṣe ohun ìṣeré. O ti lọ fún ìgbà pípẹ́, o ti gbàgbé ẹwà obìnrin tó mọ́, tó fún pọ̀, tó sì jẹ́ onígbọràn. Obìnrin tó mọ ipò rẹ̀."

Ó sọ ọ̀rọ̀ náà "fún pọ̀" pẹ̀lú ìdùnnú oníní tó ń rí ni lára.

Ní àkókò yẹn, nǹkan kan ṣẹlẹ̀.

Deeqa, tó dúró sí ẹ̀gbẹ́ ògiri, òpó ìsìnrú tó dákẹ́, ṣe ohùn kan. Kì í ṣe ọ̀rọ̀. Ó jẹ́ ìgbà-èémí yíyára, àìfẹ́-inú-ẹni, igbe kékeré kan tí a fẹ́rẹ̀ má gbọ́ ti ìrora pátápátá. Ó jẹ́ ohùn ọgbẹ́ jíjinlẹ̀, tó ti pẹ́ tí a ń ya.

Ohùn náà kéré, ṣùgbọ́n nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó nira ti yàrá náà, ó dàbí àrá.

Gbogbo orí yíjú sí i. Deeqa dúró jẹ́ẹ́, ọwọ́ rẹ̀ wà lẹ́nu rẹ̀, ojú rẹ̀ kún fún ìbẹ̀rù ṣíṣe ohùn, ti fífi ara rẹ̀ hàn. Fún ìṣẹ́jú àáyán kan, ìbòjú rẹ̀ yọ́, gbogbo ìjìyà ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ìgbésí ayé rẹ̀ sì hàn lójú rẹ̀.

Ahmed rí i. Ó rí ìtànná ìrántí ìrora, ìtìjú ìgbésí ayé tó wà nínú ohùn kékeré kan yẹn. Ní àkókò yẹn, àwọn ògiri ìsẹ́dá rẹ̀ tó dùn, àwọn ìdí "àṣà" àti "ọ̀nà àwọn baba ńlá wa," wó lulẹ̀. Kì í ṣe "obìnrin mímọ́, tó fún pọ̀, tó sì jẹ́ onígbọràn" ló ń wò. Ìyàwó rẹ̀ ló ń wò, ènìyàn tó wà nínú ìrora. Ìrora tí ètò òun, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ òun, àti àwọn ọ̀rẹ́ òun ń ṣe ayẹyẹ rẹ̀.

Nǹkan kan nínú rẹ̀ fọ́.

Ó dìde pẹ̀lú agbára, àga rẹ̀ ń pariwo lórí ilẹ̀. Ojú rẹ̀ funfun, ọwọ́ rẹ̀ sì di èṣú. Ó wo Farah, ọ̀rẹ́ rẹ̀ àtijọ́, kò sì rí i bíi ọ̀rẹ́, bí kò ṣe bíi oníṣẹ́-ọnà ìbànújẹ́ ìyàwó rẹ̀.

"Farah," Ahmed sọ, ohùn rẹ̀ rẹlẹ̀, ó sì ń gbọ̀n pẹ̀lú ìbínú tí kò mọ̀ pé òun ní rí. "Ó ti tó."

Farah wò ó, ó yà á lẹ́nu. "Ahmed, mo kàn—"

"Ó ti tó!" Ohùn Ahmed di ariwo, ó rí jú, ó sì kún fún agbára ìdásílẹ̀ lójijì. "O kò ní sọ̀rọ̀ nípa ìwà mímọ́. O kò ní sọ̀rọ̀ nípa àbúrò ìyàwó mi. O kò ní sọ̀rọ̀ nípa... nípa ìyẹn... nílé mi mọ́." Ó mí kanlẹ̀. "Lọ. Nísinsìnyí."

Àwọn ọkùnrin yòókù wò ó, ẹnu wọn yà. Farah, fún ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìgbésí ayé rẹ̀, kò lè sọ̀rọ̀. Ó dìde díẹ̀díẹ̀, ojú rẹ̀ kún fún àìgbàgbọ́ àti ìbínú, láìsọ ọ̀rọ̀ mìíràn, òun àti àwọn ọkùnrin yòókù inú ẹgbẹ́ rẹ̀ jáde, wọ́n sì fi ìdákẹ́jẹ́ẹ́ jíjinlẹ̀, tó ń dún sílẹ̀.

Ahmed kò wo Asha. Ojú rẹ̀ wà lórí ìyàwó rẹ̀. Ó la yàrá náà kọjá, ó sì fi pẹ̀lẹ́ di ọwọ́ rẹ̀ mú. Ó wá mú un jáde kúrò nínú yàrá ńlá náà, sí ìkọ̀kọ̀ ilé wọn.

Èyí fi Asha sílẹ̀ nìkan ní àárín yàrá tó ti dákẹ́, pẹ̀lú ìparun àsè alẹ́ náà yí i ká. Ìyá rẹ̀ àti ìyá ọkọ rẹ̀ ń sọ̀rọ̀ kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́ ní igun kan. Àwọn obìnrin yòókù, pẹ̀lú Ladan, wò ó, ojú wọn jẹ́ àdàpọ̀ ìbẹ̀rù àti ìyàlẹ́nu ìkọ̀kọ̀ kan. Kì í ṣe pé ó wà nìkan; ó ti di erékùṣù kan ní àárín ìdílé tirẹ̀.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kejìlá: Ohun Tó Fa Ìyípadà

Apá 12.1: Kọjá Ọgbọ́n: Agbára Ìbàjẹ́ Onífẹ̀ẹ́

Ìran tó dé góńgó yìí fi òtítọ́ pàtàkì kan hàn nínú ìyípadà àwùjọ: bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọgbọ́n àti àríyànjiyàn jẹ́ ohun èlò tó pọn dandan, wọ́n sábà máa ń kùnà láti fọ́ àṣà tó ti jinlẹ̀. Ohun tó máa ń fa ìyípadà gidi kì í sábà jẹ́ àríyànjiyàn tó péye; "ìbàjẹ́ onífẹ̀ẹ́" ni—ìsopọ̀ kan tó yára, tó jinlẹ̀, tó sì ṣeé sẹ́ pẹ̀lú ìjìyà ẹlòmíràn.

Ìkùnà Ọgbọ́n: Ní gbogbo àsè alẹ́ náà, Asha ti ń borí àríyànjiyàn oní-ọgbọ́n. Ó ti dá gbogbo ọ̀rọ̀ Farah padà, ó sì ti fi hàn pé àwọn àríyànjiyàn rẹ̀ jẹ́ ti ìkórìíra obìnrin àti ti ọlẹ́. Ṣùgbọ́n kò ní ipa kankan lórí òun tàbí àwọn ọkùnrin yòókù. Wọn kì í ṣe àríyànjiyàn òótọ́; wọ́n ń gbèjà ojú ìwòye kan ni. Ọgbọ́n rẹ̀ dàbí omi lórí ẹyẹ nítorí pé ipò wọn kò dá lórí ọgbọ́n; ó dá lórí ìfẹ́ láti pa agbára mọ́.

Mímí Deeqa: Ohun ìjà Ìjẹ́rora: Ohun tó yí ọ̀rọ̀ padà kì í ṣe ọ̀rọ̀; ohùn ni. Mímí Deeqa jẹ́ ohun ìjà àwọn tí kò lágbára: ìfihàn ìrora tí kò ṣeé darí. Ó jẹ́ òtítọ́ pátápátá, tí kò ṣeé jiyàn lé lórí, tó kọjá gbogbo àwọn ìgbèjà ọ̀rọ̀ Farah àti ògiri ìsẹ́dá Ahmed.

• Kò ṣeé sẹ́. Wọn kò lè jiyàn lé e lórí. Wọn kò lè tún un pè. Ó jẹ́ ẹ̀rí ìjìyà ènìyàn.

• Ti ara ẹni ni. Fún Ahmed, èyí kì í ṣe obìnrin tí wọ́n ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Ìyàwó rẹ̀ ni. Ìrora rẹ̀ ti di ìtìjú rẹ̀. Àríyànjiyàn òṣèlú náà ti di wàhálà ìdílé.

Ìbàjẹ́ Ahmed: Ìbúgbàù Ahmed jẹ́ ìbàjẹ́ onífẹ̀ẹ́ tó hàn gbangba. Ìyípadà rẹ̀ kì í ṣe ti òye; ti ìmọ̀lára ni. Ní àkókò yẹn, ó jáwọ́ nínú jíjẹ́ ọ̀kan lára àwọn aṣebi (àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀), ó sì bẹ̀rẹ̀ síí jẹ́ ọ̀kan lára ẹni tí a fìyà jẹ (ìyàwó rẹ̀).

• Ó kọ Àwùjọ Náà Sílẹ̀: Nípa pípariwo 'Lọ!' sí ọ̀rẹ́ rẹ̀ àtijọ́ níwájú gbogbo ìdílé rẹ̀, ó ń ṣe iṣẹ́ ìyapa àwùjọ tó lágbára, ní gbangba. Ó ń yan ìwà ènìyàn ìyàwó rẹ̀ ju ìṣọ̀kan àwọn ọkùnrin lọ, ó sì ń fipá mú gbogbo ènìyàn nínú yàrá yẹn láti jẹ́rìí sí yíyàn rẹ̀.

• Ó Rí Ohùn Rẹ̀: Gbogbo àwọn iyèméjì àti àìbìkítà tó ti ń pa mọ́ fún ọdún mẹ́wàá wá rí ohùn. Ìbínú rẹ̀ kì í ṣe sí Farah nìkan; ó jẹ́ sí ara rẹ̀, sí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tirẹ̀, sí gbogbo ètò tó ti gbè lẹ́yìn.

Èyí ni àpẹẹrẹ fún bí a ṣe lè mú "àwọn ọkùnrin rere" wá sínú ìjàkadì lòdì sí ìwà ipá àwọn ọkùnrin. Kò tó láti jẹ́ kí wọ́n mọ̀ pé ètò náà kò bọ́gbọ́n mu. A gbọ́dọ̀ jẹ́ kí wọ́n mọ ìpalára tí ìṣe alábàápín wọn ń ṣe. Ìyípadà kì í ṣẹlẹ̀ nígbà tí ọkùnrin kan bá lóye àríyànjiyàn abo nínú ọpọlọ rẹ̀; ó ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ó bá mọ ìrora ìyàwó rẹ̀, tàbí ti ẹ̀gbọ́n rẹ̀, tàbí ti ọmọbìnrin rẹ̀ nínú ikùn rẹ̀. Ìjìyà ìdákẹ́jẹ́ẹ́ Deeqa ni ìpìlẹ̀, àríyànjiyàn Asha tí kò dáwọ́ dúró ni òòlù, ṣùgbọ́n mímí kan ṣoṣo, tí kò ṣeé darí ló fọ́ ògiri náà.