www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kẹwàá: Ọjà àti Àwọn Ọkùnrin

Ní ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn tí ó dé, Deeqa dábàá pé kí wọ́n lọ sí Ọjà Bakara. Ó jẹ́ àmì ìbágbépọ̀ bíi ti tẹ́lẹ̀, ìgbìyànjú láti mú Asha padà sínú ìgbésí ayé wọn ti àtijọ́. Asha, tí ó ní ìtara láti tún ara wọn jọ, gbà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ahmed fipá mú un pé òun gbọ́dọ̀ bá wọn lọ. "Ọjà náà ti pọ̀ jù," ó sọ, àwáwí fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ fún ìfẹ́ òun fúnra rẹ̀ láti ṣàkíyèsí àbúrò ìyàwó rẹ̀ tó ṣàjèjì, tó sì fani mọ́ra yìí.

Ọjà náà jẹ́ orin aláriwo ti ìgbésí ayé. Ìkórajọpọ̀ ènìyàn ń la àwọn ọ̀nà tóóró kọjá, afẹ́fẹ́ sì kún fún òórùn máńgòrò tó ti pọ́n, kọfí sísun, eran tútù, àti eruku tí kò lópin. Ewúrẹ́ ń dún, àwọn oníṣòwò ń kígbe, ohùn rédíò kan sì ń dún jáde láti iwájú ilé ìtajà kan.

Fún Deeqa, ilé nìyí. Ó ń rìn nínú rúdurùdu náà pẹ̀lú ìrọ̀rùn, ojú rẹ̀ wà nísàlẹ̀, ara rẹ̀ sì ń dín kù láti lè la àwọn àlàfo inú ogunlọ́gọ̀ náà kọjá.

Fún Asha, ó jẹ́ ìkọlù fún gbogbo ẹ̀yà ara, ṣùgbọ́n kì í ṣe ti ohùn àti òórùn nìkan. Ìwò ni. Lẹ́yìn ọdún mẹ́wàá ti àìdánimọ̀ ní Iceland, ìwò àwọn ọkùnrin tí kò yí padà jẹ́ ẹrù gidi kan. Ó jẹ́ ìwò ọ̀lẹ, oníwọ̀n-wíwọ̀n láti ọ̀dọ̀ àwọn arúgbó tó ń mu tíì; ìwò yíyára, oníbìyí láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀dọ́kùnrin tó jókòó sí ẹ̀gbẹ́ àwọn pẹpẹ ìtajà; ìwò gígùn, oníwà-íbàjẹ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn ọmọ ogun tó gbé ìbọn wọn. Ó jẹ́ ohùn ìṣàyẹ̀wò tó ń bá a lọ, ìránnilétí pé ní àyè yìí, ara òun jẹ́ ohun ìní gbogbo ènìyàn.

Ó gbìyànjú láti fojú fo ó, láti fara wé ìdúró Deeqa ti ìwà ìtìjú, ṣùgbọ́n ìmọ̀ inú rẹ̀ tako ó. Ó fi ojú tó tutù, tó tààrà wo ojú ọ̀dọ́kùnrin kan. Ó yà á lẹ́nu tó bẹ́ẹ̀ tí ó fi yíjú kúrò, ó ń bú ọ̀rẹ́ rẹ̀.

Lẹ́yìn náà, bí wọ́n ṣe ń kọjá lẹ́gbẹ̀ẹ́ àwùjọ àwọn ọkùnrin kan, ọ̀kan nínú wọn ṣe ohùn kan pẹ̀lú ahọ́n rẹ̀.

Asha dúró jẹ́ẹ́. Deeqa, tó wà ní ìwájú díẹ̀, rí bí wọ́n ṣe dúró lójijì, ó sì yíjú, ojú rẹ̀ kún fún ìbẹ̀rù. Ahmed, tó ń rìn lẹ́yìn wọn, rí ìrísí ojú àbúrò ìyàwó rẹ̀. Ìfẹ́ ìwádìí tó ti ní tẹ́lẹ̀ yí padà sí àníyàn.

"Kí lo sọ?" Asha béèrè, ohùn rẹ̀ dákẹ́ jẹ́ẹ́, ó ń bá ọkùnrin tó ṣe ariwo náà sọ̀rọ̀.

Ọkùnrin náà, tí ó yà lẹ́nu pé wọ́n tako òun, rẹ́rìn-ín músẹ́. "Mo kàn ń gbóríyìn fún ìṣẹ̀dá Ọlọ́run ni, arábìnrin." Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ rẹ́rìn-ín.

"Ọlọ́run dá mi pẹ̀lú etí láti gbọ́ àti ọpọlọ láti ronú," Asha dáhùn, ohùn rẹ̀ ń ga sí i, ó ń fa àfiyèsí àwọn tó wà nítòsí. "Etí mi sì sọ fún mi pé ọkùnrin tí kò ní ọ̀wọ̀ ni ọ́, ọpọlọ mi sì sọ fún mi pé ọkùnrin tí ó ní ọkàn kékeré ni ọ́."

Ohùn kan bẹ̀rẹ̀ síí dún nínú àwùjọ kékeré tí ó ti bẹ̀rẹ̀ síí péjọ. Ẹ̀rín músẹ́ ọkùnrin náà pòórá, ìtìjú àti ìbínú sì rọ́pò rẹ̀. Ahmed sáré síwájú, ó gbá ọwọ́ Asha mú. "Asha, jọ̀wọ́. Fi sílẹ̀. Èyí kì í ṣe ibi tó yẹ."

"Èyí gan-an ni ibi tó yẹ!" ó sọ, ó sì gbọn ọwọ́ rẹ̀ kúrò. Ó bínú sí i. "Ṣé o gbọ́ bí wọ́n ṣe ń sọ̀rọ̀? Ṣé o rò pé èyí jẹ́ ọ̀wọ̀? Èyí ni ọlá tí gbogbo yín ń gbéraga sí? Ṣíṣe àwọn obìnrin bíi ẹran ní ọjà?"

Deeqa, tó bẹ̀rù, gbá ọwọ́ kejì rẹ̀ mú. "Asha, a ń dá wàhálà sílẹ̀. Wá."

Ìtìjú àti ìkánjú tó wà nínú ohùn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ wọ inú ìbínú Asha. Ó jẹ́ kí wọ́n fà á lọ, ó sì fi ọkùnrin tó yà lẹ́nu àti àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ sílẹ̀ sẹ́yìn. Wọ́n rìn ìyókù ọ̀nà náà nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tó nira.

Ní ọ̀sán ọjọ́ yẹn, Ahmed jókòó pẹ̀lú Farah níbi tí wọ́n ti máa ń mu tíì. Ó sọ ìṣẹ̀lẹ̀ náà, ó ń retí àánú. Dípò bẹ́ẹ̀, Farah tẹ́ sẹ́yìn, ó ní ìwò amòye lójú rẹ̀.

"Mo ti kìlọ̀ fún ọ, ọ̀rẹ́ mi," Farah sọ, ó ń mu tíì rẹ̀ aládùn díẹ̀díẹ̀. "Èyí ni ohun tí àwọn ará ìwọ̀-oòrùn ń ṣe. Wọ́n ń sọ àwọn obìnrin di aláìní ìtìjú. Wọ́n ń gbàgbé ipò wọn. Ó pe àfiyèsí yẹn sí ara rẹ̀ nípa bí ó ṣe ń wọṣọ, bí ó ṣe ń rìn. Ẹranko ìgbẹ́ ni, ìwọ wá yà ọ́ lẹ́nu pé àwọn ajá òpópónà ń gbó o?"

Ahmed ya ẹnu rẹ̀ láti sọ̀rọ̀, ṣùgbọ́n àwọn ọ̀rọ̀ náà kọ̀ ọ́ lẹ́nu. Ṣé Farah tọ̀nà? Apá kan nínú rẹ̀, apá kan tí àṣà ti kọ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún, mi orí ní ìtẹ́wọ́gbà.

Ṣùgbọ́n apá mìíràn, apá tuntun kan nínú rẹ̀, apá kan tí ọgbọ́n tó wà ní ojú Asha ti jí, ní ìmọ̀lára ìbínú sí ìfiwéra Farah. Ó rántí ìrísí ojú ọkùnrin náà ní ọjà—ìgbéraga, àìbọ̀wọ̀.

"Kò tọ́ pé ó bá a sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀," Ahmed sọ, àwọn ọ̀rọ̀ náà jáde ní ohùn jẹ́ẹ́ ju bí ó ṣe fẹ́ lọ, ṣùgbọ́n wọ́n ti jáde. "Àlejò ni. Arábìnrin ìyàwó mi ni. Kò tọ́."

Farah kàn mi orí rẹ̀, ẹ̀rín àánú wà lénu rẹ̀. "Ènìyàn rere ni ọ́, Ahmed. Ènìyàn rere jù. Ọkàn rẹ ti rọ̀ jù fún irú obìnrin bẹ́ẹ̀. Ṣọ́ra kí ó má fi májèlé rẹ̀ kún orí ìyàwó rẹ."

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹwàá: Òṣèlú Àyè Gbogboogbò

Apá 10.1: Ìbàjẹ́ ní Ojú Pópó Gẹ́gẹ́ Bí Ohun Èlò Ìdarí Àwùjọ

Ìṣẹ̀lẹ̀ inú ọjà jẹ́ àpẹẹrẹ kékeré ti ìjàkadì òṣèlú ojoojúmọ́ tí àwọn obìnrin ń dojú kọ fún ẹ̀tọ́ láti wà ní àyè gbogboogbò. Ìbàjẹ́ ní ojú pópó, tí àwọn ọkùnrin sábà máa ń gbójú fo bíi "ìpọ́nlé tí kò ní ìpalára" tàbí "àwọn ọmọkùnrin lásán," jẹ́, ní òótọ́, ọ̀nà lílágbára, tí kì í ṣe ti àṣà, ti ìdarí àwùjọ.

Ó ń fìdí ètò ìjẹgàba ọkùnrin múlẹ̀. Ìdojúkọ Asha yani lẹ́nu tó bẹ́ẹ̀ nítorí pé ó tako àwọn òfin tí a kò kọ sílẹ̀ ti àyè gbogboogbò:

• Àwọn ọkùnrin ni olùkópa; àwọn obìnrin ni ohun ìwòran. Àwọn ọkùnrin ń ṣe; àwọn obìnrin ni a ń ṣe sí. Ìwò ọkùnrin ni èyí tó wọ́pọ̀, ìdáhùn obìnrin sì yẹ kó jẹ́ ti àìṣiṣẹ́ (yálà gbígbójú fo ó tàbí gbígbà á pẹ̀lú ìdúpẹ́ ìrẹlẹ̀).

• Ọ̀rọ̀ àwọn ọkùnrin ló ga jù; ọ̀rọ̀ àwọn obìnrin wà nísàlẹ̀. Ọkùnrin ní "ẹ̀tọ́" láti sọ̀rọ̀ lórí ìrísí obìnrin. Obìnrin kò ní ẹ̀tọ́ láti tako ó ní gbangba.

Nípa dídúró, nípa dídojúkọ ẹni tó ń yọ ọ́ lẹ́nu, àti nípa sísọ̀rọ̀ padà, Asha yí ètò agbára yìí padà. Ó kọ̀ láti jẹ́ ohun ìwòran, ó sì tẹnumọ́ ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkópa, tó ń sọ̀rọ̀. Èyí kì í ṣe ìjà ara ẹni lásán; ìṣọ̀tẹ̀ òṣèlú kékeré ni.

Ó ń fìyà jẹ àìbáradọ́gba. Àríyànjiyàn Farah—"Ó pe àfiyèsí yẹn sí ara rẹ̀"—ni ọgbọ́n aṣebi tó wọ́pọ̀. Ó jẹ́ irú fífi ẹ̀bi lé ẹni tí a fìyà jẹ tó ní ète òṣèlú pàtàkì kan: ó ń fìdí àwọn òfin aṣọ àti ìwà tí a ń béèrè fún àwọn obìnrin múlẹ̀. Ifiranṣẹ naa jẹ kedere: Bí o bá tẹ̀lé àṣà (bíi Deeqa), wàá wà ní ààbò. Bí o bá yà kúrò (bíi Asha), "ohun gbogbo ló tọ́," gbogbo ìbàjẹ́ tí o bá sì rí jẹ́ ẹ̀bi rẹ. Èyí dá ìṣírí lílágbára sílẹ̀ fún àwọn obìnrin láti máa ṣàkóso ìwà ara wọn, láti sọ ara wọn di kékeré àti tí a kò rí, tí ó sì ń fi ìdarí àyè gbogboogbò lé àwọn ọkùnrin lọ́wọ́.

Ìṣòro Ahmed jẹ́ ìṣòro ọkùnrin tó wà láàárín. Ó wà láàárín ojú ìwòye méjì tó ń bá ara wọn díje.

• Ojú Ìwòye Àṣà (tí Farah dúró fún): Àwọn obìnrin ló ní ẹrù iṣẹ́ ṣíṣàkóso ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ọkùnrin. Ìwà ìtìjú wọn ni ààbò pàtàkì lòdì sí rúdurùdu àwùjọ.

• Ojú Ìwòye Ìbáradọ́gba (tí Asha dúró fún): Àwọn ọkùnrin ló ní ẹrù iṣẹ́ ìwà ara wọn. Ẹ̀tọ́ obìnrin láti wà ní gbangba láìsí ìbàjẹ́ jẹ́ pátápátá, kò sì sinmi lórí aṣọ tàbí ìwà rẹ̀.

Ìgbèjà Ahmed tí kò fi bẹ́ẹ̀ lágbára fún Asha—"Kò tọ́"—jẹ́ àkókò kékeré ṣùgbọ́n tó ṣe pàtàkì. Fún ìgbà àkọ́kọ́, ó ń kọ èrò pàtàkì ti àríyànjiyàn Farah. Ó ń yí ẹ̀bi padà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé pẹ̀lú ìbẹ̀rù, láti orí ẹni tí a fìyà jẹ sí orí aṣebi. Èyí ni sísan àkọ́kọ́ nínú ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ tirẹ̀, àmì àkọ́kọ́ pé "májèlé" Asha lè jẹ́ òògùn.