www-somalia.com

Ìtàn: Orí Kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n: Ariwo Náà

Ìpàdé àwùjọ náà jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tí wọ́n retí jùlọ ní ìran kan. Èrò náà fúnra rẹ̀ jẹ́ ti ìyípadà: Sheikh Sadiq tó níyì, tó ń bọ̀ sí ìlú wọn kékeré, láti sọ̀rọ̀ níbi ayẹyẹ kan tí Ahmed Yusuf, oníṣòwò tó ní àríyànjiyàn, ṣètò, tí "iṣẹ́ àjèjì" tó lókìkí sì sanwó fún.

Ní ọjọ́ tí wọ́n dá, àgbàlá ńlá, tó kún fún eruku, tó jẹ́ pápá ìṣeré wọn, kún pátápátá. Kò sí ìtàgé àṣà kan, bí kò ṣe pẹpẹ gíga kan níwájú níbi tí wọ́n ti gbé àga díẹ̀ àti tábìlì kékeré kan tó ní ìgò omi sí. Àyè náà kún fún agbára ìdààmú, ti ìrètí.

Àwọn ìlà ìyapa àwùjọ náà hàn nínú bí àwùjọ náà ṣe tò ara rẹ̀.

Nítòsí iwájú, tí wọ́n kóra jọ sí apá kan pẹpẹ náà, ni Sheikh Ali àti àwọn àgbàlagbà Onílile jókòó sí. Wọ́n ti gba àwọn àyè tó ṣe pàtàkì jùlọ, ìdúró wọn le, wíwà wọn sì jẹ́ àtakò ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kan. Wọn kò le kọ̀ láti wá, ṣùgbọ́n wọn kò ní fún ayẹyẹ náà ní ìtẹ́wọ́gbà wọn.

Ahmed àti Farah ti ṣètò àga fún ẹgbẹ́ tiwọn ní apá kejì. Nínú ìgbésẹ̀ kan tó mú kí ohùn kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́ kọjá láàárín àwùjọ, ọ̀pọ̀ àwọn àga yẹn ni àwọn obìnrin jókòó sí: Deeqa, Ladan, àti àwọn méjì mìíràn láti inú Ìgbìmọ̀ Ilé Ìdáná. Wọn kì í ṣe iṣẹ́ tíì tàbí kí wọ́n dúró lẹ́yìn. Wọ́n jókòó, bíi àwọn àlejò ọlọ́lá, wíwà wọn sì jẹ́ ìkéde ìdákẹ́jẹ́ẹ́, tó lágbára.

Ìyókù àwùjọ náà kún àyè ńlá náà. Wọn kì í ṣe ẹgbẹ́ kan ṣoṣo. Àwọn ìdílé àti àwọn ẹgbẹ́ ọkùnrin àti obìnrin dúró, wọ́n sì jókòó ní ìṣùpọ̀, ìwò wọn tó ń yí padà àti ìjíròrò kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́ wọn fi ìfọkànsìn wọn hàn. Àwọn Olùwòran tó Dákẹ́, àwọn ìdílé tí iyèméjì ti ya sọ́tọ̀, àwọn oníwádìí, àti àwọn tó bẹ̀rù—gbogbo wọn wà níbẹ̀, ètò wọn sì jẹ́ àwòrán gidi ti àwọn sísan tó ti ya ayé wọn.

Sheikh Sadiq kò bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìwàásù. Ó bẹ̀rẹ̀ nípa bíbéèrè pé kí Farah dìde, kí ó sì sọ̀rọ̀. Ní ohùn kéré, tó dúró ṣinṣin, Farah tún sọ ẹ̀rí rẹ̀. Ṣùgbọ́n ní àkókò yìí, kì í ṣe ọkùnrin tó ti fọ́ tó ń jẹ́wọ́ fún àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀. Ẹlẹ́rìí ni, ó ń sọ ìtàn rẹ̀ fún gbogbo àwùjọ rẹ̀, ìtàn rẹ̀ sì jẹ́ ọ̀rọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ tó lágbára, tó sì jinlẹ̀.

Lẹ́yìn náà, Sheikh Sadiq dìde láti sọ̀rọ̀. Ohùn rẹ̀ kì í ṣe àrá oníjọba kan bíi Sheikh Ali, bí kò ṣe ohùn tó ṣe kedere, tó sì dún ti olùkọ́ kan. Ó di Kùránì mú ní ọwọ́ kan àti àwòrán ìròyìn oníṣèègùn WHO ní ọwọ́ kejì.

Ó bẹ̀rẹ̀ nípa bíbọ̀wọ̀ fún àwọn àṣà wọn, ìtàn wọn, àti ìgbàgbọ́ wọn tó jinlẹ̀. Kò kọlù; ó kọ́ni. Ó mú wọn la àwọn ìwé mímọ́ kọjá, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe ṣe pẹ̀lú Ahmed, ó fi odò ìgbàgbọ́ mímọ́ hàn wọ́n, ó sì ṣàlàyé bí ẹrẹ̀ àṣà àdúgbò ṣe ti ba omi rẹ̀ jẹ́. Ó fi àìlera Hadith tí wọ́n kọ́ wọn hàn wọ́n, àti agbára àwọn ẹsẹ tó sọ̀rọ̀ nípa pípé ìṣẹ̀dá Ọlọ́run.

Lẹ́yìn náà, ó gbé ìròyìn oníṣèègùn náà sókè. "Kùránì sọ fún wa pé kí a wá ìmọ̀," ó sọ, ohùn rẹ̀ dún káàkiri àgbàlá náà. "Èyí jẹ́ irú ìmọ̀ kan. Ẹ̀rí àwọn dókítà àti àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ni. Ó sì sọ fún wa pé àṣà tí ẹ ń gbèjà jẹ́ orísun ikú, àìsàn, ìjìyà fún àwọn obìnrin tí ẹ sọ pé ẹ ń bọ̀wọ̀ fún. Láti ka èyí, láti mọ èyí, àti láti máa bá a lọ ní pípa àwọn ọmọbìnrin yín lára ní orúkọ ìgbàgbọ́ kì í ṣe ìwà-bí-Ọlọ́run. Àìmọ̀kan àmọ̀ọ́mọ̀ ni. Níwájú Ọlọ́run, àìmọ̀kan àmọ̀ọ́mọ̀ jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀."

Ó yíjú sí Sheikh Ali tààrà. "Arákùnrin," ó sọ, ohùn rẹ̀ sì ti kún fún agbára líle, bíi irin. "O ti kọ́ agbo rẹ pé ìbàjẹ́ yìí jẹ́ ojúṣe mímọ́. O ti lo ìbẹ̀rù Ọlọ́run láti fi ipá mú àṣà búburú kan. Mo béèrè lọ́wọ́ rẹ nísinsìnyí, níwájú Ọlọ́run àti níwájú àwùjọ rẹ, pé kí o fi ẹsẹ kan hàn mí nínú Kùránì Mímọ́ tó pàṣẹ èyí. Fi hàn mí. Nítorí pé mo ti jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ìwé náà ní gbogbo ìgbésí ayé mi, n kò sì rí i."

Sheikh Ali jókòó jẹ́ẹ́, ojú rẹ̀ kún fún ìbínú àti ìtìjú. Kò le mú ẹsẹ kan jáde tí kò sí. Kò le bá ọkùnrin kan jiyàn tí ìmọ̀ rẹ̀ ṣe kedere pé ó ju tirẹ̀ lọ. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ rẹ̀ jẹ́ ìjẹ́wọ́.

Sheikh Sadiq wá yíjú sí àwọn obìnrin náà. "Àti sí ẹ̀yin ìyá," ó sọ, ohùn rẹ̀ rọ̀ pẹ̀lú àánú jíjinlẹ̀. "Ìfẹ́ yín fún àwọn ọmọbìnrin yín jẹ́ ohun mímọ́ kan. Ṣùgbọ́n ìfẹ́ láìsí ìmọ̀ le jẹ́ amọ̀nà tó léwu. Àwọn ìyá yín àti àwọn ìyá àgbà yín ṣe ohun tí wọ́n rò pé ó tọ́, pẹ̀lú ìmọ̀ tí wọ́n ní. Ṣùgbọ́n ẹ̀yin... ẹ̀yin ní ìmọ̀ tuntun báyìí. Ẹ ní ẹ̀rí Farah. Ẹ ní ọ̀rọ̀ àwọn dókítà. Láti mọ èyí, kí ẹ sì máa bá ìtàn ìrora lọ, kì í ṣe ìfẹ́. Iṣẹ́ ìfẹ́ tó ga jùlọ ni iṣẹ́ ìgboyà. Ìgboyà láti sọ pé, 'Ìtàn ìjìyà yìí parí pẹ̀lú mi. Ó parí pẹ̀lú ọmọbìnrin mi.'"

Ó gbé ọwọ́ rẹ̀ sókè. "Ẹ lọ ní àlàáfíà," ó parí. "Kí ẹ sì dára ju àwọn baba ńlá yín lọ, nípa jíjẹ́ ọlọ́gbọ́n jù. Ẹ dáàbò bo àwọn ọmọbìnrin yín. Ìyẹn ni ojúṣe mímọ́ yín."

Ó parí. Fún ìgbà pípẹ́, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pátápátá kan wà. Lẹ́yìn náà, ohùn kan bẹ̀rẹ̀. Obìnrin kan ni, lẹ́yìn náà, èkejì, lẹ́yìn náà, èkẹta—ìbọwọ́ pẹ̀lẹ́, oníṣiyèméjì. Ó dàgbà, àwọn ọkùnrin díẹ̀ sì darapọ̀ mọ́ ọn, títí gbogbo àgbàlá fi kún fún ìbọwọ́. Kì í ṣe ìbọwọ́ tó dún bíi àrá, bí kò ṣe ohùn oníṣiyèméjì, onírètí. Ohùn àwùjọ kan tó bẹ̀rẹ̀ síí sàn.

Deeqa wo Ahmed, ojú rẹ̀ ń dán pẹ̀lú omijé. Ó wo Farah, tó ń sunkún ní gbangba, kì í ṣe fún ìpàdánù rẹ̀, bí kò ṣe fún ìràpadà rẹ̀. Ó wo Ladan àti àwọn obìnrin yòókù, ojú wọn kún fún agbára àti ìrètí tí kò tíì rí rí.

Ogun kò tíì parí. Àwọn Onílile kò ní pòórá lójijì. Ṣùgbọ́n a ti fọ́ irọ́ ńlá náà. Òtítọ́ náà, ní ariwo tó ṣe kedere, tí kò ṣeé sẹ́, ni a ti sọ ní àárín ayé wọn. Nínú ìbọwọ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́, onírètí, Deeqa lè gbọ́ ohùn àṣà tuntun kan tó ń bẹ̀rẹ̀.

Àgbéyẹ̀wò: Orí Kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n: Àyè Gbogboogbò àti Fífihàn Òtítọ́

Apá 35.1: Agbára Pápá Gbangba

Orí ìkẹyìn yìí jẹ́ àpẹẹrẹ tó dára jùlọ nípa lílo "àyè gbogboogbò"—àyè kan níbi tí àwùjọ kan lè péjọ sí láti jíròrò àwọn ọ̀ràn tó kan gbogbo ènìyàn, kí wọ́n sì dá èrò àpapọ̀ kan sílẹ̀. Ìpàdé Sheikh Sadiq kì í ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nìkan; eré ìtàgé òṣèlú ni tí a ṣètò dáadáa láti sọ òtítọ́ àtijọ́ di asán, kí a sì fún tuntun ní ìtẹ́wọ́gbà.

Àwọn Ohun Pàtàkì Nínú Eré Ìtàgé Náà:

• Gbígbé Agbára Kalẹ̀: Ètò ara ti ìpàdé náà jẹ́ àfihàn àwòrán ti ètò agbára tuntun. Sheikh Ali, agbára àtijọ́, ni a yà sọ́tọ̀ sí ẹ̀gbẹ́ kan. Àwọn obìnrin Ìgbìmọ̀ Ilé Ìdáná, agbára tuntun, ni a fún ní ipò ọlá. Èyí sọ fún àwùjọ ní àwòrán pé ìyípadà ti ṣẹlẹ̀ kí a tó sọ ọ̀rọ̀ kan.

• Ètò Apá Mẹ́ta: Sheikh Sadiq dá ètò ìpàdé náà sílẹ̀ bíi eré ìtàgé tó lágbára tàbí àríyànjiyàn òfin:

  • Apá Kìíní: Ìpè sí Ìmọ̀lára (Pathos). Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀rí Farah. A ṣe èyí láti ṣí ọkàn àwọn olùgbọ́, láti fọ́ àwọn ìgbèjà ìmọ̀lára wọn pẹ̀lú ìtàn ìjìyà tó ṣeé lóye.

  • Apá Kejì: Ìpè sí Ọgbọ́n àti Ẹ̀kọ́ (Logos). Ó wá gbé àwọn ẹ̀rí ẹ̀sìn àti ti sáyẹ́ǹsì rẹ̀ kalẹ̀. Ó pe sí òye àwọn olùgbọ́ àti ìgbàgbọ́ wọn, ó sì ń tú àríyànjiyàn Sheikh Ali ká díẹ̀díẹ̀.

  • Apá Kẹta: Ìpè sí Ìwà Rere àti Ìpè sí Iṣẹ́ (Ethos). Ó parí nípa pípe sí ìwà rere àwùjọ náà àti ìfẹ́ wọn fún àwọn ọmọ wọn. Ó tún ìgboyà ṣe bíi irú ìfẹ́ àti ìwà-bí-Ọlọ́run tó ga jùlọ.

• 
  

• Ìtìjú Gbogboogbò ti Àwọn Aṣáájú Àtijọ́: Ìpèníjà tààrà sí Sheikh Ali—"Fi ẹsẹ kan hàn mí"—jẹ́ ọgbọ́n tó lágbára gan-an. Ó jẹ́ ìjàkadì ìmọ̀ ní gbangba, láìsí ìwà ipá. Nípa àìle dáhùn, agbára Sheikh Ali wó lulẹ̀ ní àkókò gidi, níwájú àwọn ènìyàn gan-an tó yẹ kí ó darí. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ rẹ̀ jẹ́ ìtẹríba ní gbangba.

Ìbímọ Ìṣọ̀kan Tuntun:

Ìbọwọ́ oníṣiyèméjì ní ìparí jẹ́ ohùn ìṣọ̀kan àwùjọ tuntun kan tó ń fara hàn. Pápá gbangba bíi èyí ṣe pàtàkì nítorí pé ó jẹ́ kí àwọn "Olùwòran tó Dákẹ́" rí i pé wọn kò dá wà nínú iyèméjì wọn.

• Ṣáájú ìpàdé: Ọkùnrin kan tó ṣiyèméjì nípa FGM jẹ́ ẹni tó yà sọ́tọ̀, tó lè jẹ́ aṣebi.

• Lẹ́yìn ìpàdé: Ọkùnrin kan tó ṣiyèméjì nípa FGM ti wà ní ìlà pẹ̀lú ọ̀mọ̀wé ẹ̀sìn ńlá kan, pẹ̀lú sáyẹ́ǹsì òde òní, àti pẹ̀lú ẹ̀rí onígboyà ti àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀. A ti tún "ewu" náà ṣe pátápátá. Ó ti wá léwu jù láti di ìgbàgbọ́ àtijọ́, tí a ti tako mú ju kí a gba tuntun, tí a ti fọwọ́ sí pẹ̀lú agbára.

Èyí ni ìdí tí àwọn aṣáájú oníwà-líle àti àwọn onígbàgbọ́ líle fi bẹ̀rù òmìnira ọ̀rọ̀ sísọ àti ìpàdé gbogboogbò. Nítorí pé nígbà tí a bá gba àwọn ènìyàn láàyè láti péjọ, láti gbọ́ àwọn ìtàn tó tako ara wọn, àti láti rí i pé àwọn aládùúgbò wọn ní iyèméjì kan náà, agbára òtítọ́ àtijọ́, kan ṣoṣo náà yóò pòórá. Sheikh Sadiq kò kàn borí àríyànjiyàn nìkan; ó dá òtítọ́ gbogboogbò tuntun kan sílẹ̀. Ó yí àwọn ìráhùn ìkọ̀kọ̀ ti ilé ìdáná Deeqa àti ìbànújẹ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ti ilé Farah padà sí òtítọ́ tuntun, tó tọ́, tí a sì ń ṣe ayẹyẹ rẹ̀ ní gbangba ti gbogbo àwùjọ náà.